મધ્યકાલીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઇતિહાસ મુખ્યત્વે ભક્તિ અને ધર્મના રંગે રંગાયેલો છે. નરસિંહ મહેતાથી લઈને દયારામ સુધીના મોટાભાગના સર્જકોએ ઈશ્વરભક્તિ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને પુરાણકથાઓને જ પોતાના સર્જનનો વિષય બનાવ્યો હતો. પરંતુ, આ ધાર્મિક અને પૌરાણિક પ્રવાહની વચ્ચે એક એવો સર્જક ઉભરી આવ્યો જેણે સમાજના સામાન્ય માણસને કેન્દ્રમાં રાખીને સાહિત્ય રચ્યું. આ સર્જક એટલે મધ્યકાલીન ગુજરાતી સાહિત્યના…

ગુજરાતના સાર્વજનિક જીવનમાં જેમને ‘મૂક સેવક’ અને ‘ગુજરાતના બીજા ગાંધી’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેવા રવિશંકર મહારાજનો ઇતિહાસ ત્યાગ, સેવા અને સાદગીની પરાકાષ્ઠા છે. ૧ મે, ૧૯૬૦ના રોજ જ્યારે અલગ ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના થઈ, ત્યારે તેનું ઉદ્ઘાટન કરવા માટે કોઈ રાજનેતાને નહીં, પણ આ સંતને પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા. અહીં રવિશંકર મહારાજ: ‘મૂક સેવક’ અને…

ગુજરાતના ઈતિહાસમાં મહાગુજરાત આંદોલન એ એક સુવર્ણ પ્રકરણ છે. આ માત્ર એક આંદોલન નહોતું, પરંતુ લાખો ગુજરાતીઓની અસ્મિતા, ભાષા અને સ્વાયત્તતા માટેનો મજબૂત અવાજ હતો. આ સંઘર્ષના શિલ્પી એટલે જનતાના લાડિલા નેતા ઇન્દુલાલ યાજ્ઞિક (ઇન્દુચાચા). મહાગુજરાત આંદોલન: અલગ ગુજરાત રાજ્યની રચના માટેનો સંઘર્ષ અને ઇન્દુલાલ યાજ્ઞિક video અહીં મહાગુજરાત આંદોલન: અલગ ગુજરાત રાજ્યની રચના માટેનો…

હેમચંદ્રાચાર્ય ગુજરાતના સુવર્ણયુગ સમાન સોલંકી કાળમાં, ગુજરાતની ધરા પર માત્ર શસ્ત્રથી જ નહીં, પરંતુ શાસ્ત્રથી પણ એક મહાન સામ્રાજ્યની સ્થાપના થઈ હતી. આ શાસ્ત્રીય અને સાંસ્કૃતિક સામ્રાજ્યના શિખર સમાન પ્રજ્ઞાપુરુષ એટલે ‘કલિકાલસર્વજ્ઞ’ આચાર્ય હેમચંદ્ર. તેમણે રચેલો વ્યાકરણનો મહાન ગ્રંથ ‘સિદ્ધહેમશબ્દાનુશાસન’ માત્ર સંસ્કૃત કે પ્રાકૃત ભાષાના નિયમો પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ તે આધુનિક ગુજરાતી ભાષાના ઉદ્ભવ…

મધ્યકાલીન ગુજરાતી સાહિત્યમાં જ્ઞાનમાર્ગી કવિતાના શિખર સમાન જો કોઈ કવિ હોય, તો તે અખો છે. ૧૭મી સદીમાં થઈ ગયેલા અખા ભગતે પોતાના ‘છપ્પા’ દ્વારા તત્કાલીન સમાજમાં વ્યાપેલા દંભ, પાખંડ, અંધશ્રદ્ધા અને ખોટા કર્મકાંડો પર આકરા પ્રહારો કર્યા છે. આ સાથે જ, તેમણે અત્યંત સરળ અને તળપદી ભાષામાં ગહન અદ્વૈત વેદાંત અને બ્રહ્મજ્ઞાનની વાતો પણ લોકો…

ગુજરાતનો ઇતિહાસ માત્ર વેપાર અને દરિયાખેડુઓ પૂરતો જ સીમિત નથી, પરંતુ તેના પર્વતીય અને વનવાસી વિસ્તારોમાં પણ વીરતા, વહીવટી કુશળતા અને સમૃદ્ધિની અનેક ગાથાઓ છુપાયેલી છે. આ પૈકીની જ એક ઝળહળતી ગાથા એટલે નર્મદા નદીના કાંઠે સાતપુડાની ગિરિમાળાઓમાં વિકસેલું રાજપીપળા રાજ્ય અને તેના શાસક ગોહિલ વંશનો ઇતિહાસ. રાજપીપળા અને ગોહિલ વંશ: આદિવાસી પટ્ટાનું સમૃદ્ધ રજવાડું…

ઉત્તર ગુજરાતમાં અરવલ્લીની ગિરિમાળાઓના ખોળે વસેલું પાલનપુર શહેર આજે ભલે બનાસકાંઠા જિલ્લાનું મુખ્ય મથક હોય, પરંતુ તેનો ઇતિહાસ સદીઓ જૂનો અને અત્યંત ભવ્ય છે. પાલનપુર માત્ર એક શહેર નથી, પરંતુ તે એક સમયે બોમ્બે પ્રેસિડેન્સી હેઠળની પાલનપુર એજન્સીનું મુખ્ય રજવાડું હતું. પાલનપુર પર ‘બાબી’ (Babi) રાજવંશનું શાસન હતું. આ રાજ્યનો ઇતિહાસ યુદ્ધો, કૂટનીતિ, સ્થાપત્ય અને…