ભારતના સામાજિક સુધારાના ઇતિહાસમાં કેટલીક એવી મહાન મહિલાઓ થઈ ગઈ છે જેમણે પોતાના સમયથી ઘણું આગળ વિચારીને સમાજમાં ક્રાંતિકારી પરિવર્તન લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો. આવી જ એક પ્રેરણાદાયી વ્યક્તિ હતાં વડોદરા રાજ્યની મહારાણી ચિમનાબાઈ દ્વિતીય. તેઓ માત્ર રાજવી પરિવારમાંની મહારાણી નહોતાં, પરંતુ મહિલા શિક્ષણ, મહિલા સશક્તિકરણ, પડદા પ્રથાના વિરોધ, બાળવિવાહ વિરોધ અને મહિલાઓના સ્વાવલંબન માટે જીવનભર…
ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અનેક ભારતીયોએ પોતાના જીવનનું સર્વસ્વ અર્પણ કર્યું, પરંતુ કેટલાક એવા વિદેશી વ્યક્તિત્વો પણ હતા જેમણે ભારતને માત્ર એક દેશ તરીકે નહીં, પરંતુ પોતાના આત્મિક ઘર તરીકે સ્વીકાર્યું. આવા મહાન વ્યક્તિત્વોમાં મીરાંબહેન, જેમનું મૂળ નામ મેડલિન સ્લેડ (Madeleine Slade) હતું, તેમનું નામ અત્યંત આદર સાથે લેવામાં આવે છે. એક અંગ્રેજ એડમિરલની પુત્રી હોવા…
ભારતના મજૂર આંદોલનના ઇતિહાસમાં જો કોઈ મહિલાએ પોતાના વૈભવી જીવનનો ત્યાગ કરીને હજારો મજૂરોના જીવનમાં આશાનો પ્રકાશ ફેલાવ્યો હોય, તો તે નામ છે અંસુયાબેન સારાભાઈ, જેમને પ્રેમથી “મોટાબેન” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેઓ માત્ર સમાજસેવિકા જ નહોતા, પરંતુ ભારતના સંગઠિત મજૂર આંદોલનની પાયાની વ્યક્તિઓમાંના એક હતા. અમદાવાદના કાપડ ઉદ્યોગમાં કામ કરતા મજૂરોને યોગ્ય વેતન, માનવીય…
ગુજરાતના સમાજસુધારણાના ઇતિહાસમાં અનેક એવી મહાન મહિલાઓ થઈ ગઈ છે જેમણે પોતાના જીવનને સમાજસેવા માટે સમર્પિત કરી દીધું. આ મહિલાઓએ માત્ર પોતાના સમયના પડકારોનો સામનો કર્યો નહોતો, પરંતુ ભવિષ્યની પેઢીઓ માટે પણ નવી દિશા દર્શાવી હતી. આવી જ એક અદભુત વ્યક્તિત્વ હતાં પુષ્પાબેન મહેતા. તેમણે વિધવા મહિલાઓના પુનર્વસન, વિધવા વિવાહને પ્રોત્સાહન, અનાથ અને નિરાધાર બાળકોના…
ભારતના ફિલ્મ ઇતિહાસમાં કેટલીક એવી મહાન હસ્તીઓ છે જેમણે પોતાની પ્રતિભાથી સમગ્ર વિશ્વમાં દેશનું ગૌરવ વધાર્યું છે. આવી જ એક અદભૂત વ્યક્તિત્વ હતી ભાનુ રાજોપાધ્યાય અથૈયા, જેઓ વિશ્વભરમાં ભાનુ અથૈયા તરીકે જાણીતા બન્યા. તેઓ માત્ર ભારતની જ નહીં પરંતુ સમગ્ર એશિયાની પ્રથમ મહિલા હતી જેમણે ફિલ્મ ક્ષેત્રમાં એકેડેમી એવોર્ડ (ઓસ્કર) જીતીને ઇતિહાસ રચ્યો હતો. 1983માં…
ગુજરાતની લોકસંસ્કૃતિનું નામ આવે ત્યારે સૌથી પહેલા જે મધુર અવાજ યાદ આવે છે તેમાં દિવાળીબેન ભીલનું નામ અગ્રસ્થાને આવે છે. તેમણે પોતાના અનોખા કંઠથી ગુજરાતના લોકગીતો, ભજનો, ગરબા, રાસ, લગ્નગીતો અને આદિવાસી સંસ્કૃતિને દેશ-વિદેશ સુધી પહોંચાડ્યા. એક સામાન્ય આદિવાસી પરિવારમાં જન્મેલી આ ગાયિકા પોતાની અદભુત પ્રતિભા, અવિરત મહેનત અને લોકકલાપ્રેમના બળે દેશના સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માનોમાંના…
ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામનો ઇતિહાસ માત્ર મહાત્મા ગાંધી, સરદાર પટેલ, સુભાષચંદ્ર બોઝ કે જવાહરલાલ નહેરુ જેવા મહાન નેતાઓનો જ નથી. આ ઇતિહાસમાં એવી અનેક મહાન સ્ત્રીઓનું પણ અવિસ્મરણીય યોગદાન છે, જેમણે પોતાના જીવનનું સર્વસ્વ રાષ્ટ્રને અર્પણ કરી દીધું. આવી જ એક અદભુત મહિલા હતી કસ્તુરબા ગાંધી, જેમને સમગ્ર દેશ પ્રેમથી “બા” તરીકે ઓળખે છે. કસ્તુરબા માત્ર…
ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અનેક મહાન પુરુષો અને મહિલાઓએ પોતાનું સર્વસ્વ દેશને સમર્પિત કર્યું હતું. તેમામાં મૃદુલા સારાભાઈનું નામ વિશેષ આદર અને ગૌરવ સાથે લેવામાં આવે છે. તેઓ માત્ર સ્વાતંત્ર્ય સેનાની જ નહોતા, પરંતુ સામાજિક કાર્યકર, મહિલા અધિકારોના સમર્થક અને માનવતાવાદી વિચારસરણી ધરાવતા નેતા હતા. દેશના વિભાજન (1947) દરમિયાન લાખો લોકો હિંસા, સ્થળાંતર અને અમાનવીય અત્યાચારનો…
ગુજરાતની ધરતી માત્ર વેપાર, સંસ્કૃતિ અને સાહિત્ય માટે જ જાણીતી નથી, પરંતુ પ્રાચીન ઇતિહાસ અને પુરાતત્વના ક્ષેત્રમાં પણ તેનું અનોખું યોગદાન રહ્યું છે. આ ક્ષેત્રમાં અનેક વિદ્વાનો અને સંસ્થાઓએ સંશોધન દ્વારા ગુજરાતના ગૌરવને વિશ્વ સમક્ષ રજૂ કર્યું છે. એવી જ એક અગ્રણી સંસ્થા છે ભો.જે. વિદ્યાભવન (B. J. Institute of Learning and Research). આ સંસ્થાએ…
ગુજરાતના સાંસ્કૃતિક, શૈક્ષણિક અને સાહિત્યિક ઇતિહાસમાં કેટલીક એવી સંસ્થાઓ છે જેણે સમગ્ર સમાજના વિકાસમાં ક્રાંતિકારી યોગદાન આપ્યું છે. એવી જ એક અગ્રણી સંસ્થા છે ગુજરાત વર્નાક્યુલર સોસાયટી, જે આજે ગુજરાત વિદ્યાસભા તરીકે ઓળખાય છે. આ સંસ્થાએ માત્ર ગુજરાતી ભાષાના વિકાસ માટે જ કાર્ય કર્યું નહોતું, પરંતુ શિક્ષણ, સંશોધન, ગ્રંથપ્રકાશન, મહિલા શિક્ષણ, લોકસાહિત્યનું સંરક્ષણ અને સમાજ…
