ગુજરાતનો વારસો

ગુજરાતની ધરતી અનેક ઐતિહાસિક, ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક વારસાઓથી સમૃદ્ધ છે. ઉત્તર ગુજરાતના મહેસાણા જિલ્લામાં અરવલ્લીની ગિરિમાળાઓ વચ્ચે આવેલો ‘તારંગા પર્વત’ (Taranga Hill) એક એવું જ અદ્વિતીય અને પવિત્ર સ્થાન છે. આ માત્ર એક રમણીય પહાડ નથી, પરંતુ ભારતના બે મહાન ધર્મો – જૈન ધર્મ અને બૌદ્ધ ધર્મ – ના શાંતિપૂર્ણ સહઅસ્તિત્વ અને સમન્વયનું ઉત્તમ ઉદાહરણ…

ગુજરાત, અને ખાસ કરીને અમદાવાદ, તેના રંગબેરંગી તહેવારો અને ઉત્સવો માટે સમગ્ર વિશ્વમાં જાણીતું છે. આ ઉત્સવોમાં ‘ઉતરાયણ’ એટલે કે મકર સંક્રાંતિનું સ્થાન સૌથી અનોખું અને લોકપ્રિય છે. દર વર્ષે ૧૪મી જાન્યુઆરીએ ઉજવાતો આ તહેવાર માત્ર એક ધાર્મિક પર્વ નથી, પરંતુ તે ગુજરાતીઓના લોહીમાં વહેતો ઉત્સાહ, આકાશને આંબવાની તમન્ના અને ભાઈચારાનું પ્રતીક છે. શિયાળાની ગુલાબી…

ગુજરાતના નકશા પર ખંભાતના અખાત પાસે આવેલું ખંભાત (Cambay) શહેર એક સમયે ભારતનું સૌથી સમૃદ્ધ બંદર હતું. આ શહેરની ઓળખ માત્ર તેના ઐતિહાસિક બંદર કે સ્થાપત્યો પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તેની ખરી ઓળખ તેના સેંકડો વર્ષ જૂના ‘અકીક ઉદ્યોગ’ (Agate Industry) સાથે જોડાયેલી છે. નદીના પટમાંથી કે પહાડોની ખાણોમાંથી મળતા સામાન્ય દેખાતા પથ્થરોને કાપી, ઘસી…

ભારતની હસ્તકલા અને વણાટકામની પરંપરા સદીઓ જૂની અને અત્યંત સમૃદ્ધ છે. કાપડ ઉદ્યોગમાં ભારતનો ઇતિહાસ વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત રહ્યો છે. વિવિધ રાજ્યોની પોતાની આગવી વણાટ શૈલી છે, અને તેમાં ગુજરાતનું નામ મોખરે આવે છે. ગુજરાતની અનેક પરંપરાગત વણાટ કળાઓમાં એક અનોખી અને ઐતિહાસિક કળા એટલે “મશરૂ” (Mashru). મશરૂ કાપડ એ માત્ર એક વસ્ત્ર નથી, પરંતુ તે…

ગુજરાતની ધરતી એટલે કલા, સંસ્કૃતિ અને સાહિત્યનો ત્રિવેણી સંગમ. અહીંની લોકકલાઓમાં લોકગીતો, લોકનૃત્યો અને લોકનાટ્યોનું એક આગવું સ્થાન છે. આ બધામાં જો કોઈ એક કલા સ્વરૂપે સદીઓથી લોકમાનસ પર અમીટ છાપ છોડી હોય અને મનોરંજનની સાથે સમાજ સુધારણાનું કામ કર્યું હોય, તો તે છે “ભવાઈ”. ભવાઈ એ માત્ર નાટક નથી, પરંતુ તે ગુજરાતની અસ્મિતા અને…

પ્રસ્તાવના: લોકહૃદયનો ધબકાર સાહિત્ય એ સમાજનું દર્પણ છે, પરંતુ લોકસાહિત્ય એ સમાજનો આત્મા છે. જ્યારે કોઈ પ્રજા પોતાના સુખ, દુઃખ, આશા, આકાંક્ષા, વીરતા અને વિરહને શબ્દોમાં વણી લે છે, ત્યારે લોકગીતનો જન્મ થાય છે. અને જ્યારે એક જનની પોતાના બાળકના ભવિષ્યના સપનાઓને સ્વરમાં ઢાળીને તેને નિદ્રાધીન કરે છે, ત્યારે હાલરડાં સર્જાય છે. ગુજરાતી સાહિત્યમાં, અને…

ગુજરાતના સિક્કાઓનો ઇતિહાસ: ક્ષત્રપ કાળથી મુઘલ કાળ સુધીના ચલણ. ગુજરાત એ સદીઓથી વેપાર અને વાણિજ્યનું કેન્દ્ર રહ્યું છે. આ ભૂમિ પર અનેક પ્રતાપી રાજાઓ અને વંશોએ શાસન કર્યું અને દરેક શાસનકાળમાં પોતાની આગવી મુદ્રાઓ (સિક્કાઓ) પ્રચલિત કરી. સિક્કાઓ માત્ર નાણાકીય વ્યવહારનું સાધન નથી, પરંતુ તે સમયની આર્થિક સમૃદ્ધિ, રાજાની ધાર્મિક આસ્થા અને સ્થાપત્યકલાના જીવંત પુરાવા…