ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતના વિશાળ અને વૈવિધ્યસભર નકશામાં ગુજરાતનું પ્રદાન અત્યંત મૂલ્યવાન અને અજોડ રહ્યું છે. સામાન્ય રીતે ગુજરાતને વેપાર અને ઉદ્યોગની ભૂમિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, પરંતુ તેની સાંસ્કૃતિક અને કલાત્મક ધરોહર પણ એટલી જ સમૃદ્ધ છે. ગુજરાતની શાસ્ત્રીય સંગીત પરંપરામાં બે પ્રવાહો સૌથી વધુ પ્રભાવશાળી અને ઐતિહાસિક દૃષ્ટિએ મહત્ત્વપૂર્ણ રહ્યા છે: નાગર શૈલી અને…

ભારત એ વિવિધતાઓથી ભરેલો દેશ છે, જ્યાં અનેક સંસ્કૃતિઓ, ભાષાઓ અને સમુદાયો એકસાથે વસે છે. ગુજરાત રાજ્ય પણ આ વિવિધતાનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે. ગુજરાતના ગીરના જંગલો અને સૌરાષ્ટ્રના અન્ય વિસ્તારોમાં એક એવો સમુદાય વસે છે, જેનો દેખાવ આફ્રિકન છે, પરંતુ તેમની ભાષા, રહેણીકરણી અને સંસ્કૃતિ સંપૂર્ણપણે ગુજરાતી છે. આ સમુદાય એટલે ‘સિદી…

ભારતીય સિનેમાના વિશાળ અને વૈવિધ્યસભર લેન્ડસ્કેપમાં, પ્રાદેશિક ભાષાઓના સિનેમાનું આગવું મહત્વ છે. આમાં ‘ઢોલીવુડ’ (Dhollywood) અથવા ગુજરાતી સિનેમા તરીકે ઓળખાતો ચલચિત્ર ઉદ્યોગ એક વિશેષ સ્થાન ધરાવે છે. ‘ઢોલીવુડ’ શબ્દ હોલીવુડ અને બોલીવુડ પરથી પ્રેરિત છે, જેમાં ‘ઢોલ’ (ગુજરાતી સંસ્કૃતિનું પ્રતિક) ઉમેરીને આ નામ પ્રચલિત બન્યું છે. તાજેતરના વર્ષોમાં તેને ‘ગોલીવુડ’ (Gollywood) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે…

અમદાવાદ… સાબરમતી નદીના કિનારે વસેલું આ શહેર માત્ર તેની ઔદ્યોગિક પ્રગતિ કે આધુનિકતા માટે જ નહીં, પરંતુ તેના ભવ્ય અને જીવંત ઐતિહાસિક વારસા માટે પણ વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. વર્ષ ૨૦૧૭માં યુનેસ્કો (UNESCO) દ્વારા અમદાવાદને ભારતનું પ્રથમ ‘વર્લ્ડ હેરિટેજ સિટી’ જાહેર કરવામાં આવ્યું, તેની પાછળનું સૌથી મોટું અને જીવંત કારણ છે – અમદાવાદની ‘પોળો’. પોળ માત્ર…

ગુજરાત, જે તેના વેપાર, ઉદ્યોગ સાહસિકતા અને સમૃદ્ધ સંસ્કૃતિ માટે વિશ્વભરમાં જાણીતું છે, તેની એક બીજી પણ ઓળખ છે જે તેના રસ્તાઓ, ગલીઓ અને ચોકઠા પર ધબકે છે – અને તે છે ‘કીટલી સંસ્કૃતિ’. ગુજરાતમાં ‘કીટલી’ એટલે માત્ર ચા વેચવાની જગ્યા નથી, પરંતુ તે એક જીવંત સામાજિક સંસ્થા છે. તે સવારના પહોરમાં તાજગી આપતું કેન્દ્ર…

વિશ્વના નકશા પર કદાચ જ એવો કોઈ દેશ હશે જ્યાં ગુજરાતીઓ વસ્યા ન હોય. “જ્યાં જ્યાં વસે એક ગુજરાતી, ત્યાં ત્યાં સદાકાળ ગુજરાત” – કવિ ખબરદારની આ પંક્તિઓ ગુજરાતી ડાયસ્પોરા (પ્રવાસી ગુજરાતીઓ) ની વૈશ્વિક હાજરીને સાર્થક કરે છે. ગુજરાતી પ્રજા તેના વેપારી કૌશલ્ય, સાહસિક વૃત્તિ, પરિશ્રમ અને કોઈપણ નવી સંસ્કૃતિમાં ભળી જવાની અદભુત ક્ષમતા માટે…

ગુજરાતનો કચ્છ જિલ્લો તેની ભૌગોલિક વિવિધતા, રણ, દરિયાકિનારો અને સૌથી વિશેષ તેની ખમીરવંતી અને ભાતીગળ સંસ્કૃતિ માટે સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રખ્યાત છે. “કચ્છડો બારે માસ” કહેવત એમ જ નથી પડી; કચ્છની ધરતી પર બારેમાસ કોઈને કોઈ ઉત્સવ કે મેળો ચાલતો જ હોય છે. રણની આડશમાં છુપાયેલો આ પ્રદેશ લોકકળા, હસ્તકળા, સંગીત અને શ્રદ્ધાનો અખૂટ ભંડાર છે….

ભારતીય ઉપખંડની રાંધણકળા તેની વિવિધતા, સ્વાદ અને પૌષ્ટિકતા માટે સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રખ્યાત છે. આ વિશાળ અને સમૃદ્ધ રાંધણ પરંપરામાં ‘ગુજરાતી થાળી’ (Gujarati Thali) નું સ્થાન એકદમ અનોખું અને વિશિષ્ટ છે. ગુજરાતી થાળી માત્ર એક ભોજન નથી, પરંતુ તે એક સંપૂર્ણ કલા, સંસ્કૃતિ અને વિજ્ઞાનનો અદભુત સંગમ છે. એક મોટી થાળીમાં નાની-નાની વાડકીઓમાં પીરસાતા વિવિધ રંગો,…

ગુજરાત એ મેળાઓ અને ઉત્સવોની ભૂમિ છે. તરણેતરનો મેળો હોય, ભવનાથનો મેળો હોય કે પછી શામળાજીનો મેળો હોય, ગુજરાતના દરેક મેળાની પોતાની એક આગવી ઓળખ અને સાંસ્કૃતિક ઇતિહાસ છે. પરંતુ, આ બધા જ મેળાઓમાં જો કોઈ સૌથી અનોખો, રોમાંચક અને સાહસથી ભરેલો મેળો હોય, તો તે છે દાહોદ જિલ્લામાં ભરાતો ‘ગોળ ગધેડાનો મેળો’. આ માત્ર…

ભારત ઉત્સવોનો દેશ છે અને ગુજરાત એમાંય ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્ર, તેના લોકમેળાઓ અને ઉત્સવોની ઉજવણી માટે સમગ્ર વિશ્વમાં જાણીતું છે. “સૌરાષ્ટ્ર એટલે સંત અને શૂરાની ભૂમિ,” પણ આ ભૂમિ જેટલી વીરતા માટે પ્રખ્યાત છે, તેટલી જ તેના લોકજીવનના રંગો માટે પણ પ્રખ્યાત છે. હિન્દુ પંચાંગ મુજબ જ્યારે શ્રાવણ મહિનો બેસે છે, ત્યારે સૌરાષ્ટ્રના વાતાવરણમાં એક…