ગુજરાતી સાહિત્યના આકાશમાં જો કોઈ એવો સૂરજ હોય જેની તેજસ્વીતા આજે પણ ગ્રામીણ ગલીઓથી લઈને વિદેશમાં વસતા ગુજરાતીઓના હૈયામાં અકબંધ હોય, તો તે છે ઝવેરચંદ મેઘાણી. મહાત્મા ગાંધીએ જેમને **’રાષ્ટ્રીય શાયર’**નું બિરુદ આપ્યું હતું, તેવા મેઘાણીભાઈએ ધૂળિયા માર્ગો પર રખડીને જે સાહિત્ય એકઠું કર્યું, તે આજે આપણી અણમોલ વિરાસત છે. ઝવેરચંદ મેઘાણી: રાષ્ટ્રીય શાયર અને…
જ્યારે પણ ભારતના ઔદ્યોગિક ઈતિહાસની વાત નીકળે છે ત્યારે તેમાં ટાટા અને બિરલા જેવા નામો અચૂક લેવાય છે, પરંતુ ગુજરાતના નવનિર્માણમાં અને વિશેષ કરીને અમદાવાદને ‘માન્ચેસ્ટર ઓફ ધ ઈસ્ટ’થી લઈને ‘નોલેજ હબ’ સુધી લઈ જવામાં જો કોઈ એક વ્યક્તિનો સૌથી મોટો ફાળો હોય, તો તે નામ છે – શેઠ કસ્તુરભાઈ લાલભાઈ. કસ્તુરભાઈ માત્ર એક ઉદ્યોગપતિ…
પ્રસ્તાવના ગુજરાતના ઇતિહાસમાં એવા બહુ ઓછા વ્યક્તિત્વો થયા છે જેમણે સમુદ્રપાર જઈને અઢળક સંપત્તિ કમાઈ હોય, અને પછી તે સંપત્તિનો પ્રવાહ પોતાની માતૃભૂમિ તરફ વાળીને સમાજ સુધારણાના પાયા નાખ્યા હોય. સૌરાષ્ટ્રની ધીંગી ધરા પોરબંદર, જે મહાત્મા ગાંધી અને સુદામાની નગરી તરીકે ઓળખાય છે, તેને આધુનિક, સાંસ્કૃતિક અને શૈક્ષણિક ઓળખ અપાવનાર યુગપુરુષ એટલે શેઠશ્રી નાનજી કાલિદાસ…
ભારતીય ઈતિહાસમાં જ્યારે રજવાડાઓ અને રાજાઓ મોજશોખ અને અંગ્રેજોની ખુશામતખોરીમાં વ્યસ્ત હતા, ત્યારે એક રાજા એવો હતો જે પ્રજાના કલ્યાણને જ પોતાનો રાજધર્મ માનતો હતો. જેમણે પોતાની તિજોરી મોંઘીદાટ ગાડીઓ ખરીદવાને બદલે શાળાઓ અને પુસ્તકાલયો બાંધવા માટે ખોલી નાખી હતી. તે મહાન રાજા એટલે વડોદરા નરેશ મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ ત્રીજા. સયાજીરાવ માત્ર એક શાસક ન…
જ્યારે આપણે ભારતના ઔદ્યોગિક ઈતિહાસની વાત કરીએ છીએ, ત્યારે ગુજરાતનું નામ હંમેશા મોખરે આવે છે. અને ગુજરાતની આ ઔદ્યોગિક ઓળખમાં જો કોઈ એક પરિયોજનાએ “ધ્રુવના તારા” સમાન ભૂમિકા ભજવી હોય, તો તે છે રિલાયન્સ ઈન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડ (RIL) દ્વારા સ્થાપિત જામનગર રિફાઈનરી સંકુલ. કચ્છના અખાતના કિનારે આવેલું આ સંકુલ માત્ર લોખંડ અને પાઈપોનું માળખું નથી, પરંતુ…
જ્યારે પણ પૃથ્વીના કોઈપણ ખૂણે, પછી તે ન્યુયોર્કનો ફિફ્થ એવન્યુ હોય, લંડનનું બોન્ડ સ્ટ્રીટ હોય કે હોંગકોંગના બજારો હોય, ત્યાં કોઈ આભૂષણમાં જડાયેલો હીરા ચમકતો હોય, ત્યારે પૂરી શક્યતા છે કે તે હીરાએ પોતાની ચમક ભારતભરના એક જ શહેરમાં મેળવી છે – અને તે છે સુરત. ગુજરાતનું આર્થિક પાટનગર ગણાતું સુરત આજે માત્ર ટેક્સટાઈલ માટે…
ભારત જ્યારે આઝાદીના ઉંબરે ઉભું હતું, ત્યારે દેશ સામે અનેક પડકારો હતા. ભૂખમરો, ગરીબી અને બેરોજગારી મુખ્ય હતા. આ સમયગાળા દરમિયાન ગુજરાતના આણંદ જિલ્લામાં એક એવા આંદોલનનો પાયો નંખાયો, જેણે માત્ર ભારતને જ નહીં, પણ સમગ્ર વિશ્વને ‘સહકારની શક્તિ’નો પરિચય કરાવ્યો. આ આંદોલન એટલે ‘અમૂલ’ અને તેના દ્વારા આવેલી ‘શ્વેત ક્રાંતિ’ (White Revolution). આ લેખમાં…
ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈ: ભારતીય અવકાશ યુગના શિલ્પી અને ગુજરાતનું ગૌરવ ભારતના ઈતિહાસમાં એવા બહુ ઓછા વ્યક્તિત્વ થયા છે જેમણે માત્ર સપના જ નથી જોયા, પરંતુ એ સપનાઓને હકીકતમાં બદલીને દેશનું ભવિષ્ય બદલી નાખ્યું હોય. ડૉ. વિક્રમ અંબાલાલ સારાભાઈ આવા જ એક મહાન સ્વપ્નદ્રષ્ટા હતા. તેમને ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમના પિતા (Father of Indian Space Program) તરીકે…
કચ્છનું રણ ઉત્સવ: શૂન્યમાંથી સર્જન અને શ્વેત રણની વૈશ્વિક ઓળખ ભારતના પશ્ચિમ છેડે આવેલું ગુજરાત અને ગુજરાતનો મુગટ મણિ એટલે કચ્છ. કચ્છનું નામ પડતાની સાથે જ એક સમયે નજર સામે ધૂળની ડમરીઓ, પાણીની અછત અને વેરાન વગડો આવતો હતો. પરંતુ આજે ચિત્ર બદલાયું છે. આજે જ્યારે કચ્છનું નામ લેવામાં આવે છે, ત્યારે નજર સામે તરે…
ગુજરાતની ધરતી એટલે કલા, સંસ્કૃતિ અને સાહિત્યનો ત્રિવેણી સંગમ. અહીંની લોકકલાઓમાં લોકગીતો, લોકનૃત્યો અને લોકનાટ્યોનું એક આગવું સ્થાન છે. આ બધામાં જો કોઈ એક કલા સ્વરૂપે સદીઓથી લોકમાનસ પર અમીટ છાપ છોડી હોય અને મનોરંજનની સાથે સમાજ સુધારણાનું કામ કર્યું હોય, તો તે છે “ભવાઈ”. ભવાઈ એ માત્ર નાટક નથી, પરંતુ તે ગુજરાતની અસ્મિતા અને…
