તહેવારો અને પરંપરાઓ

ગુજરાતની ઓળખ માત્ર તેના કિલ્લાઓ, બંદરો, મંદિરો અને વેપારના ઇતિહાસથી જ બનેલી નથી; અહીંની લોકસંસ્કૃતિ, સંગીત, લોકગીત અને નૃત્ય પરંપરાઓ પણ ગુજરાતના સામાજિક ઇતિહાસનો એટલો જ મહત્વનો ભાગ છે. આ પરંપરાઓમાં ગરબા અને રાસનું સ્થાન વિશેષ છે. આજે નવરાત્રી આવે એટલે ગરબા અને રાસની રમઝટ સમગ્ર ગુજરાતમાં જ નહીં, પરંતુ દેશ-વિદેશમાં પણ જોવા મળે છે….

ગુજરાતની સાંસ્કૃતિક ઓળખમાં જો કોઈ એક એવી પરંપરા હોય જે ઉત્સવ, કળા અને રોજગારને એકસાથે જોડે છે, તો તે છે પતંગ ઉદ્યોગ. દર વર્ષે ઉત્તરાયણના પર્વ દરમિયાન ગુજરાતનું આકાશ રંગબેરંગી પતંગોથી છવાઈ જાય છે. આકાશમાં ઊડતી પતંગો પાછળ હજારો કારીગરોની મહેનત, કૌશલ્ય અને પરંપરાગત જ્ઞાન છુપાયેલું હોય છે. ખાસ કરીને અમદાવાદ અને ખંભાત જેવા શહેરો…

અમદાવાદ, જે ભારતનું પ્રથમ ‘વર્લ્ડ હેરિટેજ સિટી’ છે, તેની સંસ્કૃતિ અને પરંપરાઓ અત્યંત સમૃદ્ધ છે. આ પરંપરાઓમાં સૌથી મોટો અને લોકપ્રિય ઉત્સવ એટલે અષાઢી બીજના દિવસે નીકળતી ભગવાન જગન્નાથની રથયાત્રા. ઓડિશાના પુરી પછી ભારતની બીજા નંબરની સૌથી મોટી રથયાત્રાનું માન અમદાવાદની રથયાત્રાને પ્રાપ્ત છે. જમાલપુર સ્થિત ઐતિહાસિક શ્રી જગન્નાથ મંદિરથી શરૂ થતી આ યાત્રા માત્ર…

ભારત ઉત્સવોનો દેશ છે અને ગુજરાત એમાંય ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્ર, તેના લોકમેળાઓ અને ઉત્સવોની ઉજવણી માટે સમગ્ર વિશ્વમાં જાણીતું છે. “સૌરાષ્ટ્ર એટલે સંત અને શૂરાની ભૂમિ,” પણ આ ભૂમિ જેટલી વીરતા માટે પ્રખ્યાત છે, તેટલી જ તેના લોકજીવનના રંગો માટે પણ પ્રખ્યાત છે. હિન્દુ પંચાંગ મુજબ જ્યારે શ્રાવણ મહિનો બેસે છે, ત્યારે સૌરાષ્ટ્રના વાતાવરણમાં એક…

ગુજરાત, અને ખાસ કરીને અમદાવાદ, તેના રંગબેરંગી તહેવારો અને ઉત્સવો માટે સમગ્ર વિશ્વમાં જાણીતું છે. આ ઉત્સવોમાં ‘ઉતરાયણ’ એટલે કે મકર સંક્રાંતિનું સ્થાન સૌથી અનોખું અને લોકપ્રિય છે. દર વર્ષે ૧૪મી જાન્યુઆરીએ ઉજવાતો આ તહેવાર માત્ર એક ધાર્મિક પર્વ નથી, પરંતુ તે ગુજરાતીઓના લોહીમાં વહેતો ઉત્સાહ, આકાશને આંબવાની તમન્ના અને ભાઈચારાનું પ્રતીક છે. શિયાળાની ગુલાબી…

ભારતીય સંસ્કૃતિ ઉત્સવો અને તહેવારોની સંસ્કૃતિ છે. અહીં દરેક ઋતુ, દરેક માસ અને દરેક પરિવર્તનને વધાવવા માટે તહેવારોની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. આ તહેવારોમાં સૌથી રંગીન, ઉત્સાહથી ભરેલો અને ઉર્જાનો સંચાર કરતો તહેવાર એટલે ‘હોળી’ અને ‘ધુળેટી’. પરંતુ જ્યારે વાત ગુજરાતના ગૌરવવંતા પ્રદેશ સૌરાષ્ટ્રની આવતી હોય, ત્યારે આ તહેવાર માત્ર એક ઉત્સવ નથી રહેતો, તે…

ગુજરાત રાજ્યનો સૌથી નાનો અને પ્રાકૃતિક સૌંદર્યથી છલોછલ જિલ્લો એટલે ડાંગ. જ્યારે પણ ગુજરાતના ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિની વાત આવે છે, ત્યારે ડાંગ જિલ્લાનું નામ ખૂબ જ આદર અને ગૌરવથી લેવામાં આવે છે. આ જ ડાંગ જિલ્લાના મુખ્ય મથક આહવા ખાતે દર વર્ષે હોળીના તહેવાર પહેલાં એક અનોખો મેળો અને ઉત્સવ યોજાય છે, જેને “ડાંગ દરબાર”…

ભારત, અને ખાસ કરીને ગુજરાત, ઉત્સવો અને શ્રદ્ધાનો પ્રદેશ છે. અહીંના કણેકણમાં અને લોકજીવનમાં ધર્મ, આસ્થા અને પરંપરા વણાયેલા છે. ગુજરાતમાં નવરાત્રીનો તહેવાર ખૂબ જ ધામધૂમથી ઉજવાય છે, પરંતુ આ નવરાત્રી દરમિયાન એક એવો ઉત્સવ પણ ઉજવાય છે જે આખા વિશ્વમાં અનોખો છે. આ ઉત્સવ એટલે ગાંધીનગર જિલ્લાના રૂપાલ ગામમાં ભરાતો ‘વરદાયિની માતાની પલ્લી’ નો…

ગુજરાતની ધરતી એટલે કલા, સંસ્કૃતિ અને સાહિત્યનો ત્રિવેણી સંગમ. અહીંની લોકકલાઓમાં લોકગીતો, લોકનૃત્યો અને લોકનાટ્યોનું એક આગવું સ્થાન છે. આ બધામાં જો કોઈ એક કલા સ્વરૂપે સદીઓથી લોકમાનસ પર અમીટ છાપ છોડી હોય અને મનોરંજનની સાથે સમાજ સુધારણાનું કામ કર્યું હોય, તો તે છે “ભવાઈ”. ભવાઈ એ માત્ર નાટક નથી, પરંતુ તે ગુજરાતની અસ્મિતા અને…