સરસ્વતીચંદ્ર ગુજરાતી ભાષાના જાણીતા સાહિત્યકાર ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠીની એક મહત્ત્વપૂર્ણ નવલકથા છે, જે ૧૯મી સદીની પૃષ્ઠભૂમિમાં લખાયેલી છે. આ કૃતિ ગુજરાતી સાહિત્યમાં એક સીમાચિહ્નરૂપ ગણાય છે. પ્રકાશન અને સર્જનકાળ આ નવલકથા ૧૫ વર્ષના લાંબા સમયગાળામાં લખાઈ હતી: નવલકથાના લેખક ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી છે, જેમને વિવેચકોએ ‘પ્રબોધમૂર્તિ’ કહીને ઓળખાવ્યા છે. વિવેચન અને મહત્ત્વ વિવેચકોએ ‘સરસ્વતીચંદ્ર’ને તેની વિશાળતા અને…
ગુજરાતી સાહિત્યના ઇતિહાસમાં કેટલીક કૃતિઓ એવી છે, જે સમયની સીમાઓ ઓળંગીને એક યુગસર્જક પ્રદાન બની રહે છે. મનુભાઈ પંચોળી ‘દર્શક’ની મહાનવલકથા ‘ઝેર તો પીધાં છે જાણી જાણી’ એમાંની એક શિરમોર કૃતિ છે. ૧૯૫૨, ૧૯૫૮ અને ૧૯૮૫માં ત્રણ ભાગમાં પ્રકાશિત થયેલી આ બૃહદ નવલકથા માત્ર એક કથા કે પ્રણયકથા નથી, પરંતુ વીસમી સદીના વૈશ્વિક મનુષ્યના સંઘર્ષો,…
વલભી વિદ્યાપીઠ પ્રાચીન ભારતમાં શિક્ષણનું એક અગત્યનું કેન્દ્ર હતું અને બૌદ્ધ ધર્મના શિક્ષણમાં તેનું વિશેષ યોગદાન હતું. આ વિદ્યાપીઠ ઈ.સ. ૬૦૦ થી ૧૨૦૦ દરમિયાન ખૂબ જ સમૃદ્ધ હતી. સ્થાન અને ઇતિહાસ અભ્યાસક્રમ વલભી વિદ્યાપીઠ મુખ્યત્વે નિકાય બૌદ્ધ ધર્મ (ખાસ કરીને પુદ્ગલવાડા સંમિતિ સંપ્રદાય)નું સમર્થન કરતી હોવા છતાં, તે એકમાત્ર કે કડક રીતે ધાર્મિક કેન્દ્ર નહોતું….
આદ્ય કવિ નરસિંહ મહેતા (૧૪૧૪–૧૪૮૮) નરસિંહ મહેતા (૧૪૧૪–૧૪૮૮), જે નરસિંહ ભગત તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે ૧૫મી સદીના ગુજરાત, ભારતના એક કવિ-સંત હતા. તેમને ગુજરાતી ભાષાના પ્રથમ કવિ અથવા આદિ કવિ તરીકેનું સન્માન મળેલું છે. નરસિંહ મહેતા ભગવાન કૃષ્ણના પરમ ભક્ત બન્યા અને તેમનું જીવન કૃષ્ણ પ્રત્યેના ભક્તિ અથવા ભક્તિભાવનું વર્ણન કરતી કાવ્ય રચનાઓ રચવામાં…
ગુજરાતી ભાષાનો ઉદ્ભવ અને વિકાસ: એક સફર ભારતની સમૃદ્ધ ભાષાકીય પરંપરામાં, ગુજરાતી ભાષાનું એક વિશેષ સ્થાન છે. ગુજરાત રાજ્યની સત્તાવાર ભાષા અને વિશ્વભરમાં ફેલાયેલા લાખો ગુજરાતીઓ દ્વારા બોલાતી આ ભાષાનો ઇતિહાસ સદીઓ જૂનો છે, જે પ્રાચીન સંસ્કૃતના મૂળમાંથી ફૂટીને અનેક સાંસ્કૃતિક પ્રવાહો સાથે ભળીને આધુનિક સ્વરૂપ પામ્યો છે. ગુજરાતી ભાષા માત્ર શબ્દોનો સમૂહ નથી, પરંતુ…
રવિશંકર વ્યાસ રવિશંકર વ્યાસ, જે રવિશંકર મહારાજ તરીકે જાણીતા છે, તે ગુજરાતના ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સેનાની, સમાજ સુધારક અને ગાંધીવાદી હતા. જીવન રવિશંકર વ્યાસનો જન્મ ૨૫ ફેબ્રુઆરી ૧૮૮૪ના રોજ મહાશિવરાત્રીના દિવસે, રાધુ ગામ (હાલમાં ખેડા જિલ્લો, ગુજરાત, ભારત) ખાતે એક વડારા બ્રાહ્મણ ખેડૂત પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ પિતમ્બર શિવરામ વ્યાસ અને માતાનું નામ નથીબા…
સરદાર વલ્લભભાઈ ઝવેરભાઈ પટેલ ભારતના ઇતિહાસમાં એક એવું અવિસ્મરણીય નામ છે, જે હિંમત, અડગતા, અને દ્રઢ નિશ્ચયનો પર્યાય બની ગયું છે. તેઓ માત્ર સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ નાયબ વડાપ્રધાન અને ગૃહમંત્રી જ નહોતા, પરંતુ તેઓ ‘અખંડ ભારતના શિલ્પી’ તરીકે પણ ઓળખાય છે. તેમને આપવામાં આવેલું સૌથી પ્રસિદ્ધ બિરુદ છે: ‘લોખંડી પુરુષ’ (Iron Man of India). આ…
મહાત્મા ગાંધી: ‘એકલા માણસની સરહદ સેના’ (‘વન-મેન બાઉન્ડ્રી ફોર્સ’) – લોર્ડ માઉન્ટબેટનની ઉપમાનું રહસ્ય ભારતીય ઇતિહાસના સૌથી પડકારજનક અને દુ:ખદ સમયગાળામાં, જ્યારે દેશ આઝાદીના ઉંબરે ઊભો હતો, ત્યારે મહાત્મા ગાંધીની ભૂમિકા નિર્ણાયક અને અદ્વિતીય હતી. ભારતની આઝાદી અને ભારતના ભાગલાના સમયે, બ્રિટનના છેલ્લા વાઇસરોય લોર્ડ લુઈસ માઉન્ટબેટન દ્વારા ગાંધીજીને આપવામાં આવેલું એક વિશેષણ ઇતિહાસમાં કાયમ…
રાજા વિક્રમાદિત્યનું નામ ભારતીય ઇતિહાસ, સંસ્કૃતિ અને લોકકથાઓમાં અમર છે. તેઓ માત્ર એક શાસક નહોતા, પરંતુ શૌર્ય, ન્યાય, ઉદારતા અને વિદ્યાના આશ્રયદાતા તરીકે ભારતીય લોકમાનસમાં એક આદર્શ રાજા તરીકે કાયમ માટે સ્થાપિત થઈ ગયા છે. તેમનું નામ એટલું પ્રભાવશાળી હતું કે ભારતના ઇતિહાસમાં અનેક મહાન રાજાઓએ ‘વિક્રમાદિત્ય’નું બિરુદ ધારણ કર્યું હતું. જોકે, જે મૂળ રાજા…
વિક્રમ સંવત એ ભારતીય ઉપખંડમાં પ્રચલિત હિન્દુ ધર્મના વૈદિક પંચાંગ (કેલેન્ડર) ની એક અતિ મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રણાલી છે. આ સંવત ભારતની ધાર્મિક, સાંસ્કૃતિક અને સામાજિક ગતિવિધિઓનું કેન્દ્રબિંદુ રહ્યું છે. તે માત્ર એક સમયગણનાની પદ્ધતિ નથી, પરંતુ રાષ્ટ્રીય ગૌરવ અને ધાર્મિક પરંપરાનું પ્રતીક છે. ઇતિહાસ અને પ્રારંભ વિક્રમ સંવતનો પ્રારંભ ઈસવીસન પૂર્વે 57માં થયો હોવાનું માનવામાં આવે…
