ભારતની આધ્યાત્મિક પરંપરામાં એવા અનેક મહાન સંતો અને તત્ત્વચિંતકો થયા છે, જેમણે પોતાના જીવન, વિચાર અને આચરણ દ્વારા સમાજને નવી દિશા આપી છે. આવા મહાન સંતોમાં શ્રીમદ રાજચંદ્રનું સ્થાન અત્યંત ઊંચું અને વિશિષ્ટ છે. તેઓ માત્ર જૈન ધર્મના મહાન તત્ત્વચિંતક જ નહોતા, પરંતુ આત્મજ્ઞાન, સત્ય, અહિંસા અને વૈરાગ્યના જીવંત પ્રતિક હતા. તેમના જીવનની સૌથી મોટી…
ઉમાશંકર જોશી: ગુજરાતી સાહિત્યના શિખર પુરુષ, જ્ઞાનપીઠ પુરસ્કાર અને ‘નિશીથ’ ગુજરાતી સાહિત્યના આકાશમાં અનેક તારલાઓ ચમક્યા છે, પરંતુ કેટલાક સૂર્ય સમાન તેજસ્વી ગ્રહો એવા છે જેમણે પોતાના પ્રકાશથી સમગ્ર સાહિત્યજગતમાં અજવાળું પાથર્યું છે. આવા જ એક તેજસ્વી અને મૂર્ધન્ય કવિ એટલે ઉમાશંકર જેઠાલાલ જોશી. ગાંધીયુગના અગ્રણી સર્જક, પ્રખર ચિંતક, કેળવણીકાર અને ‘વિશ્વમાનવી’ બનવાની ઝંખના રાખનાર…
મધ્યકાલીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઇતિહાસ મુખ્યત્વે ભક્તિ અને ધર્મના રંગે રંગાયેલો છે. નરસિંહ મહેતાથી લઈને દયારામ સુધીના મોટાભાગના સર્જકોએ ઈશ્વરભક્તિ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને પુરાણકથાઓને જ પોતાના સર્જનનો વિષય બનાવ્યો હતો. પરંતુ, આ ધાર્મિક અને પૌરાણિક પ્રવાહની વચ્ચે એક એવો સર્જક ઉભરી આવ્યો જેણે સમાજના સામાન્ય માણસને કેન્દ્રમાં રાખીને સાહિત્ય રચ્યું. આ સર્જક એટલે મધ્યકાલીન ગુજરાતી સાહિત્યના…
ઉત્તર ગુજરાતમાં અરવલ્લીની ગિરિમાળાઓના ખોળે વસેલું પાલનપુર શહેર આજે ભલે બનાસકાંઠા જિલ્લાનું મુખ્ય મથક હોય, પરંતુ તેનો ઇતિહાસ સદીઓ જૂનો અને અત્યંત ભવ્ય છે. પાલનપુર માત્ર એક શહેર નથી, પરંતુ તે એક સમયે બોમ્બે પ્રેસિડેન્સી હેઠળની પાલનપુર એજન્સીનું મુખ્ય રજવાડું હતું. પાલનપુર પર ‘બાબી’ (Babi) રાજવંશનું શાસન હતું. આ રાજ્યનો ઇતિહાસ યુદ્ધો, કૂટનીતિ, સ્થાપત્ય અને…
સરસ્વતીચંદ્ર ગુજરાતી ભાષાના જાણીતા સાહિત્યકાર ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠીની એક મહત્ત્વપૂર્ણ નવલકથા છે, જે ૧૯મી સદીની પૃષ્ઠભૂમિમાં લખાયેલી છે. આ કૃતિ ગુજરાતી સાહિત્યમાં એક સીમાચિહ્નરૂપ ગણાય છે. પ્રકાશન અને સર્જનકાળ આ નવલકથા ૧૫ વર્ષના લાંબા સમયગાળામાં લખાઈ હતી: નવલકથાના લેખક ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી છે, જેમને વિવેચકોએ ‘પ્રબોધમૂર્તિ’ કહીને ઓળખાવ્યા છે. વિવેચન અને મહત્ત્વ વિવેચકોએ ‘સરસ્વતીચંદ્ર’ને તેની વિશાળતા અને…
ગુજરાતી સાહિત્યના ઇતિહાસમાં કેટલીક કૃતિઓ એવી છે, જે સમયની સીમાઓ ઓળંગીને એક યુગસર્જક પ્રદાન બની રહે છે. મનુભાઈ પંચોળી ‘દર્શક’ની મહાનવલકથા ‘ઝેર તો પીધાં છે જાણી જાણી’ એમાંની એક શિરમોર કૃતિ છે. ૧૯૫૨, ૧૯૫૮ અને ૧૯૮૫માં ત્રણ ભાગમાં પ્રકાશિત થયેલી આ બૃહદ નવલકથા માત્ર એક કથા કે પ્રણયકથા નથી, પરંતુ વીસમી સદીના વૈશ્વિક મનુષ્યના સંઘર્ષો,…
