શિક્ષણ, સાહિત્ય અને કલા

ભારતની હસ્તકલા અને વણાટકામની પરંપરા સદીઓ જૂની અને અત્યંત સમૃદ્ધ છે. કાપડ ઉદ્યોગમાં ભારતનો ઇતિહાસ વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત રહ્યો છે. વિવિધ રાજ્યોની પોતાની આગવી વણાટ શૈલી છે, અને તેમાં ગુજરાતનું નામ મોખરે આવે છે. ગુજરાતની અનેક પરંપરાગત વણાટ કળાઓમાં એક અનોખી અને ઐતિહાસિક કળા એટલે “મશરૂ” (Mashru). મશરૂ કાપડ એ માત્ર એક વસ્ત્ર નથી, પરંતુ તે…

ભારતની સમૃદ્ધ હસ્તકલા અને વસ્ત્ર પરંપરાઓમાં ગુજરાતની ‘બાંધણી’ (Bandhani) પોતાનું એક અનોખું અને વિશિષ્ટ સ્થાન ધરાવે છે. બાંધણી એ માત્ર એક કાપડ નથી, પરંતુ તે રંગો, મહેનત, ધીરજ અને સદીઓ જૂની પરંપરાનું જીવંત ઉદાહરણ છે. સંસ્કૃત શબ્દ ‘બંધન’ (Bandhan) એટલે કે ‘બાંધવું’ પરથી ઉતરી આવેલ આ શબ્દ, આ કળાની મૂળભૂત પ્રક્રિયાને જ પ્રદર્શિત કરે છે…

ભારતની હસ્તકલા અને કાપડ ઉદ્યોગની પરંપરા વિશ્વભરમાં અજોડ છે. આ સમૃદ્ધ પરંપરામાં ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાની અજરખ પ્રિન્ટ (Ajrakh Print) એક આગવું અને અત્યંત સન્માનજનક સ્થાન ધરાવે છે. અજરખ એ માત્ર કાપડ પર કરવામાં આવતી છાપકામ (બ્લોક પ્રિન્ટિંગ) કળા નથી, પરંતુ તે સદીઓ જૂની સંસ્કૃતિ, પ્રકૃતિ અને માનવ સર્જનશક્તિનો અદ્ભુત સમન્વય છે. પ્રાકૃતિક રંગો, ભૌમિતિક…

કચ્છની ધરા એટલે ખમીર, શૌર્ય, અને ઐતિહાસિક સંઘર્ષોની રણભૂમિ. રણ અને દરિયાની વચ્ચે ઘેરાયેલો આ પ્રદેશ ભૌગોલિક રીતે જેટલો વિશિષ્ટ છે, તેટલો જ તેનો ઇતિહાસ રોમાંચક છે. કચ્છના ઇતિહાસમાં સૌથી સુવર્ણ અને મહત્વપૂર્ણ પ્રકરણ એટલે જાડેજા વંશનું શાસન. સિંધમાંથી આવેલા અને પોતાને ચંદ્રવંશી યાદવો (ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના વંશજો) માનતા આ રાજપૂતોએ કચ્છની ધરતી પર એવું સામ્રાજ્ય…

જ્યારે પણ ભારતના ઔદ્યોગિક ઈતિહાસની વાત નીકળે છે ત્યારે તેમાં ટાટા અને બિરલા જેવા નામો અચૂક લેવાય છે, પરંતુ ગુજરાતના નવનિર્માણમાં અને વિશેષ કરીને અમદાવાદને ‘માન્ચેસ્ટર ઓફ ધ ઈસ્ટ’થી લઈને ‘નોલેજ હબ’ સુધી લઈ જવામાં જો કોઈ એક વ્યક્તિનો સૌથી મોટો ફાળો હોય, તો તે નામ છે – શેઠ કસ્તુરભાઈ લાલભાઈ. કસ્તુરભાઈ માત્ર એક ઉદ્યોગપતિ…

જ્યારે પણ પૃથ્વીના કોઈપણ ખૂણે, પછી તે ન્યુયોર્કનો ફિફ્થ એવન્યુ હોય, લંડનનું બોન્ડ સ્ટ્રીટ હોય કે હોંગકોંગના બજારો હોય, ત્યાં કોઈ આભૂષણમાં જડાયેલો હીરા ચમકતો હોય, ત્યારે પૂરી શક્યતા છે કે તે હીરાએ પોતાની ચમક ભારતભરના એક જ શહેરમાં મેળવી છે – અને તે છે સુરત. ગુજરાતનું આર્થિક પાટનગર ગણાતું સુરત આજે માત્ર ટેક્સટાઈલ માટે…

ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈ: ભારતીય અવકાશ યુગના શિલ્પી અને ગુજરાતનું ગૌરવ ભારતના ઈતિહાસમાં એવા બહુ ઓછા વ્યક્તિત્વ થયા છે જેમણે માત્ર સપના જ નથી જોયા, પરંતુ એ સપનાઓને હકીકતમાં બદલીને દેશનું ભવિષ્ય બદલી નાખ્યું હોય. ડૉ. વિક્રમ અંબાલાલ સારાભાઈ આવા જ એક મહાન સ્વપ્નદ્રષ્ટા હતા. તેમને ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમના પિતા (Father of Indian Space Program) તરીકે…