ગુજરાતના સિક્કાઓનો ઇતિહાસ: ક્ષત્રપ કાળથી મુઘલ કાળ સુધીના ચલણ. ગુજરાત એ સદીઓથી વેપાર અને વાણિજ્યનું કેન્દ્ર રહ્યું છે. આ ભૂમિ પર અનેક પ્રતાપી રાજાઓ અને વંશોએ શાસન કર્યું અને દરેક શાસનકાળમાં પોતાની આગવી મુદ્રાઓ (સિક્કાઓ) પ્રચલિત કરી. સિક્કાઓ માત્ર નાણાકીય વ્યવહારનું સાધન નથી, પરંતુ તે સમયની આર્થિક સમૃદ્ધિ, રાજાની ધાર્મિક આસ્થા અને સ્થાપત્યકલાના જીવંત પુરાવા…
વિક્રમ સંવત અને અંગ્રેજી કેલેન્ડર: એક તુલનાત્મક અભ્યાસ અને સંપૂર્ણ માહિતી સમયની ગણતરી એ માનવ સભ્યતાના ઈતિહાસનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ રહ્યો છે. વિશ્વભરમાં અલગ-અલગ સંસ્કૃતિઓએ પોતાની ભૌગોલિક અને ખગોળીય સમજ મુજબ કેલેન્ડર (પંચાંગ) બનાવ્યા છે. ભારતમાં ખાસ કરીને ગુજરાતમાં, આપણે બે પ્રકારના કેલેન્ડરનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: એક આપણું પરંપરાગત ‘વિક્રમ સંવત’ અને બીજું સત્તાવાર કામકાજ…
ગુજરાતના જૂનાગઢ શહેરમાં ગિરનારની તળેટીમાં આવેલો ઉપરીકોટનો કિલ્લો એ ભારતના સૌથી પ્રાચીન અને મજબૂત કિલ્લાઓમાંનો એક છે. ૨૩૦૦ વર્ષથી પણ વધુ જૂનો ઇતિહાસ ધરાવતો આ કિલ્લો અનેક ચડતી-પડતી, યુદ્ધો અને સાંસ્કૃતિક પરિવર્તનોનો સાક્ષી રહ્યો છે. અહીં માત્ર શૌર્યની ગાથાઓ જ નથી, પરંતુ પથ્થરોમાં કંડારેલી બૌદ્ધ ગુફાઓ અને અદભૂત જળ વ્યવસ્થા પણ છે. ઉપરીકોટનો કિલ્લો: જૂનાગઢના…
ગુજરાતના દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં બરડા ડુંગરની ગોદમાં આવેલું ધુમલી એ ગુજરાતના ભવ્ય ભૂતકાળનું એક વિસ્મૃત પ્રકરણ છે. આજે ભલે તે એક નાનકડું ગામ હોય, પણ એક સમયે તે જેઠવા વંશના શાસકોની અત્યંત શક્તિશાળી અને સમૃદ્ધ રાજધાની હતું. અહીંના પથ્થરોમાં કંડારેલું ‘નવલખા મંદિર’ સોલંકી કાળની સ્થાપત્યકલાનો સર્વોચ્ચ નમૂનો ગણાય છે. અહીં ધુમલીનો ઇતિહાસ: જેઠવા વંશની પ્રાચીન…
પ્રભાસ પાટણ: ચંદ્રવંશ અને સોમનાથ મંદિરના સાત વખત થયેલા જીર્ણોદ્ધારની ગાથા. ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્રના સાગરકાંઠે આવેલું પ્રભાસપાટણ એ માત્ર એક સ્થળ નથી, પણ ભારતની અસ્મિતા, સંસ્કૃતિ અને અતૂટ શ્રદ્ધાનું કેન્દ્ર છે. અહીં બિરાજમાન ‘સોમનાથ મહાદેવ’ બાર જ્યોતિર્લિંગોમાં પ્રથમ છે. સોમનાથ મંદિરનો ઇતિહાસ એ ઉત્થાન અને પતનની નહીં, પણ વિનાશ સામે સર્જનના વિજયની અદભૂત ગાથા છે. અહીં…
ચાંપાનેર-પાવાગઢ: વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટનો ઇતિહાસ અને મહમદ બેગડાનું સ્થાપત્ય. ગુજરાતના પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલું ચાંપાનેર-પાવાગઢ એ ઇતિહાસ, આધ્યાત્મિકતા અને સ્થાપત્ય કલાનો અદભૂત સંગમ છે. વર્ષ ૨૦૦૪માં યુનેસ્કો (UNESCO) દ્વારા તેને વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું. આ સ્થળ માત્ર તેની કુદરતી સુંદરતા માટે જ નહીં, પણ મુસ્લિમ અને હિન્દુ સ્થાપત્ય શૈલીના મિશ્રણ માટે વિશ્વભરમાં જાણીતું…
અરવલ્લી પર્વતમાળા (Aravalli Range) માત્ર પથ્થરોનો સમૂહ નથી, પરંતુ તે ભારતીય ઉપખંડનો સૌથી જૂનો ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય વારસો છે. તે વિશ્વની સૌથી પ્રાચીન પર્વતમાળાઓમાંની એક ગણાય છે. ગુજરાતથી શરૂ થઈને રાજસ્થાન અને હરિયાણા થઈને દિલ્હી સુધી વિસ્તરેલી આ પર્વતમાળા ભારત અને ખાસ કરીને ગુજરાત માટે ભૌગોલિક, ઐતિહાસિક અને પર્યાવરણીય દૃષ્ટિએ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. અરવલ્લી પર્વતમાળા Video અરવલ્લી…
શામળાજીનો ઇતિહાસ: મેશ્વો નદીના કિનારે આવેલું પ્રાચીન સ્થાપત્ય અને મૂર્તિકલા. ગુજરાતના અરવલ્લી જિલ્લામાં મેશ્વો નદીના કિનારે આવેલું શામળાજી એ માત્ર એક ધાર્મિક સ્થળ નથી, પરંતુ તે ભારતીય સ્થાપત્યકલા, પુરાતત્વ અને સંસ્કૃતિનો એક અમૂલ્ય ખજાનો છે. “ગદાધર ક્ષેત્ર” તરીકે ઓળખાતું આ સ્થાન તેના પ્રાચીન મંદિર, અદભૂત મૂર્તિકલા અને કુદરતી સૌંદર્ય માટે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. અહીં શામળાજીનો…
ભૃગુકચ્છ (ભરૂચ): ભારતનું સૌથી પ્રાચીન બંદર અને તેનો રોમન સામ્રાજ્ય સાથેનો વેપાર ગુજરાતના દરિયાકિનારે વસેલું ભરૂચ (ભૃગુકચ્છ) માત્ર એક શહેર નથી, પરંતુ ભારતની આર્થિક અને નૌકાદળ શક્તિનો જીવંત દસ્તાવેજ છે. નર્મદા નદીના કિનારે આવેલું આ બંદર પ્રાચીન વિશ્વમાં ‘ભારતનું પ્રવેશદ્વાર’ ગણાતું હતું. ગ્રીક અને રોમન સાહિત્યમાં ‘બેરિગાઝા’ (Barygaza) તરીકે ઓળખાતું આ બંદર પૂર્વ અને પશ્ચિમ…
ગુજરાતના મધ્યકાલીન ઇતિહાસમાં મુઘલ શાસનનો આરંભ એ એક વળાંક સમાન ઘટના હતી. ગુજરાત તેની ભૌગોલિક સ્થિતિ અને દરિયાઈ વેપારને કારણે હંમેશા શાસકો માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર રહ્યું છે. સમ્રાટ અકબર દ્વારા ગુજરાતનો વિજય એ માત્ર એક લશ્કરી જીત નહોતી, પરંતુ તેણે ગુજરાતને ભારતની મુખ્ય રાજકીય અને આર્થિક ધારા સાથે જોડી દીધું હતું. અહીં ગુજરાત પર મુઘલ…
