ગુજરાત એ મેળાઓ અને ઉત્સવોની ભૂમિ છે. ગુજરાતના લોકજીવનમાં મેળાઓનું સ્થાન ખૂબ જ મહત્વનું છે. તરણેતરનો મેળો, ભવનાથનો મેળો, અને શામળાજીના મેળાની જેમ જ ભાલ અને કાનમ પ્રદેશની સરહદ પર ભરાતો ‘વૌઠાનો મેળો’ ગુજરાતના સૌથી મોટા અને વિશિષ્ટ મેળાઓમાંનો એક છે. આ મેળો માત્ર ધાર્મિક આસ્થાનું પ્રતીક નથી, પરંતુ તે ભારતની સૌથી મોટી ગધેડાની બજાર…
ગુજરાતની ધરતીએ અનેક એવા રત્નોને જન્મ આપ્યો છે જેમણે માત્ર ભારતમાં જ નહીં, પરંતુ સાત સમંદર પાર જઈને પણ પોતાની મહેનત, કોઠાસૂઝ અને સાહસથી ઈતિહાસ રચ્યો છે. આ મહાનુભાવોમાં એક ખૂબ જ અદભુત અને પ્રેરણાદાયક નામ છે – શેઠ શ્રી નાનજી કાલિદાસ મહેતા. તેઓ માત્ર એક સફળ ઉદ્યોગપતિ જ નહોતા, પરંતુ એક સ્વપ્નદ્રષ્ટા, પ્રખર દેશભક્ત,…
ભારતના પત્રકારત્વના ઇતિહાસમાં ગુજરાતી પત્રકારત્વનું સ્થાન અત્યંત ગૌરવપૂર્ણ અને વિશિષ્ટ રહ્યું છે. માત્ર સમાચાર આપવા પૂરતું સીમિત ન રહેતા, ગુજરાતી પત્રકારત્વએ સમાજ સુધારણા, સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ, ભાષાકીય વિકાસ અને લોકજાગૃતિમાં એક શક્તિશાળી માધ્યમ તરીકે ભૂમિકા ભજવી છે. ૧૯મી સદીની શરૂઆતમાં એક નાના વેપારી મુખપત્ર તરીકે શરૂ થયેલી આ યાત્રા આજે ૨૧મી સદીના અત્યાધુનિક ડિજિટલ મલ્ટીમીડિયા પ્લેટફોર્મ…
એક ઔદ્યોગિક ક્રાંતિનો ઉદય ગુજરાતનું હૃદય અને ભારતનું એક અગ્રણી મહાનગર, અમદાવાદ, આજે ભલે આધુનિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, આઇટી હબ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ માટે જાણીતું હોય, પરંતુ તેની આધુનિક ઓળખનો પાયો ઈંટો કે સિમેન્ટથી નહીં, પરંતુ કપાસના તાંતણાઓથી નંખાયો હતો. ૧૯મી સદીના મધ્યથી લઈને ૨૦મી સદીના અંત સુધી, અમદાવાદે એક એવો ઔદ્યોગિક સુવર્ણ યુગ જોયો, જેણે તેને…
ગુજરાત, જે આજે ભારતના સૌથી ઔદ્યોગિક અને વ્યાપારી રીતે વિકસિત રાજ્યોમાંનું એક છે, તેના આ આધુનિક સ્વરૂપ પાછળ પરિવહન વ્યવસ્થા, ખાસ કરીને રેલવેનો ખૂબ જ મોટો ફાળો છે. ૧૯મી સદીના મધ્યમાં વરાળથી ચાલતા એન્જિનોથી શરૂ થયેલી આ સફર આજે ૨૧મી સદીમાં અત્યાધુનિક મેટ્રો અને ભવિષ્યની બુલેટ ટ્રેન સુધી પહોંચી ગઈ છે. ગુજરાતમાં રેલવેનો ઇતિહાસ માત્ર…
વીજળી એ આધુનિક માનવ જીવનની અને આર્થિક વિકાસની કરોડરજ્જુ છે. વીજળી વિના આધુનિક સમાજ, શિક્ષણ, ઉદ્યોગ કે કૃષિની કલ્પના કરવી અશક્ય છે. વર્ષ ૨૦૦૩ પહેલાં ગુજરાતના ગ્રામીણ વિસ્તારોની સ્થિતિ ખૂબ જ વિકટ હતી. ગામડાઓમાં ભાગ્યે જ અમુક કલાકો માટે વીજળી મળતી હતી, અને તે પણ અનિયમિત સમયપત્રક અને વોલ્ટેજની ભારે વધઘટ સાથે. આ સમસ્યાના ઉકેલ…
સહકારી ચળવળનો મૂળ મંત્ર છે: “એક સબ કે લિયે, સબ એક કે લિયે” (દરેક માટે એક, એક માટે દરેક). ભારત જેવા કૃષિપ્રધાન અને વિશાળ વસ્તી ધરાવતા દેશમાં સહકારી ચળવળ માત્ર એક આર્થિક મોડલ નથી, પરંતુ તે એક સામાજિક ક્રાંતિ છે. જ્યારે પણ ભારતમાં સહકારી સંસ્થાઓની સફળતાની વાત આવે છે, ત્યારે ગુજરાતના આણંદથી શરૂ થયેલી ‘અમૂલ’…
ગુજરાતના નકશા પર ખંભાતના અખાત પાસે આવેલું ખંભાત (Cambay) શહેર એક સમયે ભારતનું સૌથી સમૃદ્ધ બંદર હતું. આ શહેરની ઓળખ માત્ર તેના ઐતિહાસિક બંદર કે સ્થાપત્યો પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તેની ખરી ઓળખ તેના સેંકડો વર્ષ જૂના ‘અકીક ઉદ્યોગ’ (Agate Industry) સાથે જોડાયેલી છે. નદીના પટમાંથી કે પહાડોની ખાણોમાંથી મળતા સામાન્ય દેખાતા પથ્થરોને કાપી, ઘસી…
ગુજરાતની ધરતી કળાઓ, સંસ્કૃતિ અને હસ્તકલાથી અત્યંત સમૃદ્ધ છે. કચ્છનું ભરતકામ હોય, પાટણનાં પટોળાં હોય કે જામનગરની બાંધણી—ગુજરાતની દરેક કળાને વિશ્વભરમાં આગવી ઓળખ મળી છે. પરંતુ આ જ ગુજરાતમાં કેટલીક એવી હસ્તકલાઓ પણ શ્વાસ લઈ રહી છે, જેનો ઇતિહાસ સદીઓ જૂનો છે, જેની કારીગરી અદભુત છે, છતાં તે સમયના પ્રવાહમાં ક્યાંક વિસરાઈ રહી છે. આવી…
ગુજરાતનો સૌથી મોટો જિલ્લો ‘કચ્છ’ માત્ર તેના રણ અને ભૌગોલિક વૈવિધ્ય માટે જ નહીં, પરંતુ તેની અજોડ હસ્તકલા અને સાંસ્કૃતિક વિરાસત માટે સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રખ્યાત છે. કચ્છની ધરતી પર અનેક સમુદાયો વસે છે, અને દરેક સમુદાયની પોતાની આગવી ઓળખ, પહેરવેશ અને કળા છે. આ કળાઓમાં સૌથી મોખરે છે ‘કચ્છી ભરતકામ’ (Kutchi Embroidery). કચ્છી ભરતકામ માત્ર…
