ગુજરાતના ઈતિહાસમાં સોલંકી કાળને ‘સુવર્ણ યુગ’ માનવામાં આવે છે. આ યુગને તેજસ્વી બનાવવામાં સિદ્ધરાજ જયસિંહ પછી જે રાજાનો સૌથી મોટો ફાળો છે, તે છે મહારાજા કુમારપાળ. કુમારપાળ માત્ર એક યોદ્ધા જ નહોતા, પરંતુ તેઓ એક ધર્મપ્રિય, અહિંસક અને પ્રજાકલ્યાણકારી શાસક હતા. ગુજરાતનો મહાન સમ્રાટ: રાજા કુમારપાળ સોલંકી Video ૧. પ્રારંભિક જીવન અને પરિચય ૨. સંઘર્ષ…
કનૈયાલાલ મુનશી: ગુજરાતના અસ્મિતાના પુરસ્કર્તા અને સાહિત્યકાર. ગુજરાતી સાહિત્ય, રાજકારણ અને સાંસ્કૃતિક પુનરુત્થાનના ઇતિહાસમાં જો કોઈ એક નામ સૌથી વધુ તેજસ્વી રીતે ઝળકે છે, તો તે છે કનૈયાલાલ માણેકલાલ મુનશી (ક.મા. મુનશી). તેમણે માત્ર નવલકથાઓ જ નથી લખી, પરંતુ ‘ગુજરાતી અસ્મિતા’ શબ્દને ઘડીને પ્રત્યેક ગુજરાતીના હૃદયમાં પોતાની સંસ્કૃતિ પ્રત્યે ગૌરવની ભાવના જગાડી છે. કનૈયાલાલ મુનશી…
વાઘેલા વંશ (Vaghela Dynasty) મધ્યકાલીન ગુજરાતના ઇતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. સોલંકી વંશના પતન બાદ ગુજરાતની સત્તા સંભાળનાર અને મુસ્લિમ આક્રમણખોરો સામે વીરતાપૂર્વક લડનાર આ વંશ ગુજરાતનું છેલ્લું હિંદુ રજવાડું ગણાય છે. ૧. વાઘેલા વંશ: એક ઝલક (Key Facts) વિગત માહિતી સમયગાળો ઈ.સ. ૧૨૪૪ – ૧૩૦૪ રાજધાની ધોળકા (મુખ્ય કેન્દ્ર) સ્થાપક વિરધવલ (સ્વતંત્ર સત્તા…
ધરાસણા સત્યાગ્રહ: મીઠાના સત્યાગ્રહમાં સરોજિની નાયડુનું નેતૃત્વ ભારતની આઝાદીની લડતમાં મીઠાનો સત્યાગ્રહ એ એક સીમાચિહ્નરૂપ ઘટના હતી. જ્યારે મહાત્મા ગાંધીએ દાંડી કૂચ કરીને મીઠાના કાયદાનો ભંગ કર્યો, ત્યારે આ આંદોલનને આગળ ધપાવવા માટે ધરાસણાના મીઠાના અગરો પર સત્યાગ્રહ કરવાનું નક્કી કરવામાં આવ્યું. આ સત્યાગ્રહમાં સરોજિની નાયડુનું નેતૃત્વ અને સત્યાગ્રહીઓ પર થયેલા અમાનુષી અત્યાચારોએ સમગ્ર વિશ્વનું…
ગુજરાતમાં પશ્ચિમી ક્ષત્રપોનું ઐતિહાસિક શાસન: એક સુવર્ણ અધ્યાય (ઈ.સ. ૩૫ થી ૪૦૫) ગુજરાતના પ્રાચીન ઇતિહાસમાં મૌરીય અને ગુપ્ત સામ્રાજ્યની જેમ જ ‘પશ્ચિમી ક્ષત્રપો’ (Western Satraps) નું શાસન અત્યંત મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે. આશરે ૪૦૦ વર્ષ જેટલા લાંબા સમયગાળા સુધી ગુજરાત, માળવા અને મહારાષ્ટ્રના વિસ્તારો પર શાસન કરનાર આ રાજવંશે ભારતીય સંસ્કૃતિ, સ્થાપત્ય અને ખાસ કરીને…
જીવરાજ મહેતા: ગુજરાતના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી અને નવનિર્મિત રાજ્યનો પાયો. જ્યારે ૧ મે, ૧૯૬૦ના રોજ બૃહદ મુંબઈ રાજ્યમાંથી અલગ થઈને ‘ગુજરાત’ એક નવા રાજ્ય તરીકે નકશા પર ઉભર્યું, ત્યારે આ નવજાત રાજ્યને એક એવા નેતાની જરૂર હતી જે માત્ર રાજકારણી નહીં, પણ એક કુશળ વહીવટકર્તા અને દ્રષ્ટા હોય. એ નેતા એટલે ડૉ. જીવરાજ નારાયણ મહેતા. ગુજરાતના…
ગુજરાતના સિક્કાઓનો ઇતિહાસ: ક્ષત્રપ કાળથી મુઘલ કાળ સુધીના ચલણ. ગુજરાત એ સદીઓથી વેપાર અને વાણિજ્યનું કેન્દ્ર રહ્યું છે. આ ભૂમિ પર અનેક પ્રતાપી રાજાઓ અને વંશોએ શાસન કર્યું અને દરેક શાસનકાળમાં પોતાની આગવી મુદ્રાઓ (સિક્કાઓ) પ્રચલિત કરી. સિક્કાઓ માત્ર નાણાકીય વ્યવહારનું સાધન નથી, પરંતુ તે સમયની આર્થિક સમૃદ્ધિ, રાજાની ધાર્મિક આસ્થા અને સ્થાપત્યકલાના જીવંત પુરાવા…
વિક્રમ સંવત અને અંગ્રેજી કેલેન્ડર: એક તુલનાત્મક અભ્યાસ અને સંપૂર્ણ માહિતી સમયની ગણતરી એ માનવ સભ્યતાના ઈતિહાસનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ રહ્યો છે. વિશ્વભરમાં અલગ-અલગ સંસ્કૃતિઓએ પોતાની ભૌગોલિક અને ખગોળીય સમજ મુજબ કેલેન્ડર (પંચાંગ) બનાવ્યા છે. ભારતમાં ખાસ કરીને ગુજરાતમાં, આપણે બે પ્રકારના કેલેન્ડરનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: એક આપણું પરંપરાગત ‘વિક્રમ સંવત’ અને બીજું સત્તાવાર કામકાજ…
ગુજરાતના જૂનાગઢ શહેરમાં ગિરનારની તળેટીમાં આવેલો ઉપરીકોટનો કિલ્લો એ ભારતના સૌથી પ્રાચીન અને મજબૂત કિલ્લાઓમાંનો એક છે. ૨૩૦૦ વર્ષથી પણ વધુ જૂનો ઇતિહાસ ધરાવતો આ કિલ્લો અનેક ચડતી-પડતી, યુદ્ધો અને સાંસ્કૃતિક પરિવર્તનોનો સાક્ષી રહ્યો છે. અહીં માત્ર શૌર્યની ગાથાઓ જ નથી, પરંતુ પથ્થરોમાં કંડારેલી બૌદ્ધ ગુફાઓ અને અદભૂત જળ વ્યવસ્થા પણ છે. ઉપરીકોટનો કિલ્લો: જૂનાગઢના…
ગુજરાતના દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં બરડા ડુંગરની ગોદમાં આવેલું ધુમલી એ ગુજરાતના ભવ્ય ભૂતકાળનું એક વિસ્મૃત પ્રકરણ છે. આજે ભલે તે એક નાનકડું ગામ હોય, પણ એક સમયે તે જેઠવા વંશના શાસકોની અત્યંત શક્તિશાળી અને સમૃદ્ધ રાજધાની હતું. અહીંના પથ્થરોમાં કંડારેલું ‘નવલખા મંદિર’ સોલંકી કાળની સ્થાપત્યકલાનો સર્વોચ્ચ નમૂનો ગણાય છે. અહીં ધુમલીનો ઇતિહાસ: જેઠવા વંશની પ્રાચીન…
