ગુજરાતની ધરતી માત્ર વેપાર, ઉદ્યોગ અને સાહિત્ય માટે જ નહીં, પરંતુ કલા અને સંસ્કૃતિના ક્ષેત્રે પણ દેશભરમાં વિશિષ્ટ સ્થાન ધરાવે છે. આ ગૌરવમાં વડોદરાની મહારાજા સયાજીરાવ યુનિવર્સિટી (M.S. University of Baroda) અને ખાસ કરીને તેની ફેકલ્ટી ઑફ ફાઇન આર્ટ્સનું યોગદાન અત્યંત મહત્વપૂર્ણ રહ્યું છે. આ સંસ્થાએ માત્ર ચિત્રકારો, શિલ્પકારો અને ડિઝાઇનરો જ તૈયાર કર્યા નથી,…

ગુજરાતની ધરતી પર એવી અનેક શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ ઊભી થઈ છે, જેણે માત્ર ડિગ્રી આપવાનું કામ કર્યું નથી, પરંતુ જીવન ઘડવાનું કાર્ય કર્યું છે. આવી સંસ્થાઓમાં લોકભારતી ગ્રામ વિદ્યાપીઠ, સણોસરાનું નામ અત્યંત આદરપૂર્વક લેવામાં આવે છે. આ સંસ્થા માત્ર એક કોલેજ કે યુનિવર્સિટી નથી, પરંતુ મહાત્મા ગાંધીના **’નઈ તાલીમ’ (પાયાની કેળવણી)**ના વિચારને જીવનમાં ઉતારવાનો સફળ પ્રયોગ…

ગુજરાતની ધરતી પર એવા અનેક સ્થળો આવેલા છે, જ્યાં ઇતિહાસ માત્ર પથ્થરોમાં જ નહીં પરંતુ માનવતાના અદભુત ઉદાહરણોમાં પણ જીવંત છે. જામનગરથી લગભગ ૩૦ કિલોમીટર દૂર અરબી સમુદ્રના કિનારે આવેલું બાલાચડી એવું જ એક ઐતિહાસિક સ્થળ છે. આજે બાલાચડી સમગ્ર ભારતમાં સૈનિક સ્કૂલ બાલાચડી માટે પ્રસિદ્ધ છે, જ્યાંથી અનેક વિદ્યાર્થીઓ ભારતીય સેનામાં અધિકારી તરીકે સેવા…

ગુજરાતના શિક્ષણ ઇતિહાસમાં કેટલીક એવી સંસ્થાઓ છે જેમણે માત્ર વિદ્યાર્થીઓને શિક્ષિત કર્યા નથી, પરંતુ સમગ્ર સમાજના શિક્ષણના વિચારને નવી દિશા આપી છે. આવી જ એક અગ્રણી અને પ્રેરણાદાયી સંસ્થા છે દક્ષિણામૂર્તિ સંસ્થા, ભાવનગર. આ સંસ્થાએ માત્ર પાઠ્યપુસ્તક આધારિત શિક્ષણને બદલે જીવનકેન્દ્રિત, શ્રમકેન્દ્રિત અને બાળકકેન્દ્રિત શિક્ષણની અનોખી પરંપરા વિકસાવી હતી. આ સંસ્થા સાથે બે મહાન શિક્ષણવિદોના…

ગુજરાતી સાહિત્યના આકાશમાં અનેક તેજસ્વી તારાઓએ પોતાના સર્જનથી ભાષાને ગૌરવ અપાવ્યું છે. તેમાં ભક્ત કવિ દયારામનું નામ વિશેષ આદર અને પ્રેમથી લેવામાં આવે છે. મધ્યકાલીન ગુજરાતી ભક્તિકાવ્ય પરંપરાના અંતિમ અને સૌથી લોકપ્રિય કવિ તરીકે દયારામે કૃષ્ણપ્રેમ, ગોપીભાવ, ભક્તિ, પ્રેમ, વિરહ અને માનવીય લાગણીઓને પોતાના કાવ્યમાં એવી સરળતા અને મધુરતાથી વ્યક્ત કર્યા છે કે આજે પણ…

ગુજરાતની સંત પરંપરામાં કેટલાક એવા સંતો થયા છે જેમણે માત્ર ભક્તિનો જ નહીં, પરંતુ સમાજસેવાનો પણ અનોખો માર્ગ બતાવ્યો. આવા મહાન સંતોમાં સંત પુનીત મહારાજનું નામ ખૂબ જ આદરપૂર્વક લેવામાં આવે છે. તેમના ભજનો આજે પણ લાખો લોકોના હૃદયમાં ભક્તિ, કરુણા અને માનવસેવાની ભાવના જગાવે છે. પુનીત મહારાજે ભજનને માત્ર સંગીત કે ઉપાસના સુધી મર્યાદિત…

ગુજરાતની ધરતી સંતો, ફકીરો, પીરો અને મહાત્માઓની પવિત્ર ભૂમિ તરીકે જાણીતી છે. અહીં અનેક એવા મહાન આત્માઓ થયા છે જેમણે માત્ર પોતાના ધર્મના લોકો માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર માનવજાત માટે પ્રેમ, દયા, સમાનતા અને ભાઈચારાનો સંદેશ આપ્યો. આવા જ એક મહાન પીર છે દાતાના પીર, જેમને સૈયદ અલી મીરા દાતાર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે….

ગુજરાતની ધરતી પર અનેક એવા સંતો થયા છે જેમણે માત્ર ભક્તિનો જ નહીં પરંતુ માનવસેવાનો પણ અનોખો આદર્શ સ્થાપ્યો. કચ્છની ધરતી પર જન્મેલા એવા જ એક મહાન લોકસંત છે મેકણ દાદા. આજે પણ કચ્છના લોકો તેમને શ્રદ્ધાથી યાદ કરે છે. તેમની સાથે જોડાયેલી સૌથી પ્રસિદ્ધ ઓળખ છે—રણમાં રસ્તો ભૂલી ગયેલા મુસાફરોને બચાવનાર સંત. મેકણ દાદાની…

ભારતની સંત પરંપરાએ માત્ર આધ્યાત્મિક જાગૃતિ જ નહીં, પરંતુ સમાજ સુધારણા અને માનવ સમાનતાનો પણ અનોખો સંદેશ આપ્યો છે. મધ્યકાલીન ભારતના એવા મહાન સંતોમાં સંત રોહીદાસ (રૈદાસ/રવિદાસ)નું સ્થાન અત્યંત વિશિષ્ટ છે. તેમણે પોતાના જીવન, વાણી અને ભક્તિ દ્વારા સમાજને શીખવ્યું કે માણસની મહાનતા તેની જાતિ, જન્મ, સંપત્તિ કે વ્યવસાયથી નહીં, પરંતુ તેના કર્મ, ભક્તિ અને…

ગુજરાતની સંત પરંપરા અત્યંત સમૃદ્ધ અને વૈવિધ્યસભર રહી છે. આ પરંપરામાં અનેક એવા સંતો થયા છે જેમણે ભક્તિ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને માનવતાનો અમૂલ્ય સંદેશ આપ્યો છે. આ સંતોમાં ગંગાસતીનું સ્થાન અત્યંત વિશિષ્ટ છે. ગંગાસતી માત્ર એક ભક્ત કવયિત્રી જ નહોતા, પરંતુ તેઓ એક મહાન આધ્યાત્મિક ગુરુ પણ હતા. તેમણે પોતાના જીવનના અંતિમ દિવસોમાં પોતાની શિષ્યા…