ગુજરાત રાજ્ય તેની ભૌગોલિક અને સાંસ્કૃતિક વિવિધતા માટે સમગ્ર વિશ્વમાં જાણીતું છે. રણ, દરિયાકિનારો, પર્વતો અને ગીચ જંગલોથી સમૃદ્ધ આ રાજ્યમાં પ્રકૃતિપ્રેમીઓ માટે અનેક અદ્ભુત સ્થળો આવેલા છે. તેમાંથી એક વિશિષ્ટ અને અત્યંત સુંદર સ્થળ એટલે ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલો ‘વેળાવદર નેશનલ પાર્ક’ (Velavadar Blackbuck National Park). આ પાર્ક ખાસ કરીને કાળિયાર (Blackbuck) માટે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત…
ગુજરાત રાજ્ય તેની ભૌગોલિક વિવિધતા, ઐતિહાસિક ધરોહર અને સમૃદ્ધ સંસ્કૃતિ માટે સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રખ્યાત છે. ગુજરાતના ભાલ પ્રદેશ અને સૌરાષ્ટ્રની સરહદ પર આવેલું નળ સરોવર પ્રકૃતિ પ્રેમીઓ, પક્ષી નિરીક્ષકો અને સંશોધકો માટે એક અમૂલ્ય નજરાણું છે. માત્ર પાણીથી ભરેલા એક મોટા સરોવર પૂરતું સીમિત ન રહેતાં, નળ સરોવર હજારો કિલોમીટર દૂરથી આવતા યાયાવર (પ્રવાસી) પક્ષીઓનું…
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં નદીઓને માત્ર જળસ્ત્રોત જ નહીં, પરંતુ ‘લોકમાતા’ નો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે. આ પવિત્ર નદીઓમાંની એક અને મધ્ય ભારત તથા ગુજરાતની જીવાદોરી સમાન નદી એટલે નર્મદા. પ્રાચીન ગ્રંથોમાં જેને ‘રેવા’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે નર્મદા નદી માત્ર એક ભૌગોલિક પ્રવાહ નથી, પરંતુ લાખો લોકોની આસ્થા, અર્થવ્યવસ્થા અને જીવનશૈલીનું કેન્દ્ર છે. મધ્ય પ્રદેશના…
ગુજરાતનું ગૌરવ અને ભારતની શાન એવા ગીરના જંગલનું નામ પડતાં જ આંખો સામે ડાલામથ્થા સિંહની ભવ્ય આકૃતિ ઉપસી આવે છે. ‘સાવજ’ના હુલામણા અને ગર્વિષ્ઠ નામથી ઓળખાતો એશિયાઈ સિંહ (Asiatic Lion) આજે સમગ્ર વિશ્વમાં માત્ર ને માત્ર ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્રમાં આવેલા ગીરના જંગલોમાં જ જોવા મળે છે. ગીર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને વન્યજીવ અભયારણ્ય એ માત્ર એક જંગલ…
ગુજરાતી રંગભૂમિના ઇતિહાસમાં જ્યારે પણ સુવર્ણકાળની વાત થાય છે, ત્યારે એક નામ સૌથી મોખરે અને આદરપૂર્વક લેવામાં આવે છે — જયશંકર ભોજક, જેમને દુનિયા જયશંકર ‘સુંદરી’ ના ઉપનામથી ઓળખે છે. ભારતીય નાટ્યકળાના ઇતિહાસમાં પુરુષો દ્વારા સ્ત્રી પાત્રો ભજવવાની પરંપરા રહી છે, પરંતુ જયશંકર સુંદરીએ આ પરંપરાને જે ઊંચાઈ, ગરિમા અને વાસ્તવિકતા પ્રદાન કરી, તે અજોડ…
સૌરાષ્ટ્રની ધરતી એ સંતો, શૂરાઓ, ભક્તો અને સાહિત્યકારોની ખાણ છે. આ ધરતીના કણેકણમાં લોકસાહિત્ય, શૌર્યકથાઓ અને ભક્તિરસ વહે છે. રાષ્ટ્રીય શાયર ઝવેરચંદ મેઘાણીએ જે ધરતીના ખોળામાં ખૂંદીને લોકસાહિત્યના મોતી વીણ્યા, તે જ ધરતીએ ગુજરાતને એક એવો મહાન કવિ આપ્યો જેણે ચારણી સાહિત્યને રાજાઓના દરબારમાંથી બહાર કાઢીને સામાન્ય માનવીના હૃદય સુધી પહોંચાડ્યું. એ મહાન વિભૂતિ એટલે…
ગુજરાતની ધરતીએ અનેક એવા રત્નોને જન્મ આપ્યો છે જેમણે માત્ર ભારતમાં જ નહીં, પરંતુ સાત સમંદર પાર જઈને પણ પોતાની મહેનત, કોઠાસૂઝ અને સાહસથી ઈતિહાસ રચ્યો છે. આ મહાનુભાવોમાં એક ખૂબ જ અદભુત અને પ્રેરણાદાયક નામ છે – શેઠ શ્રી નાનજી કાલિદાસ મહેતા. તેઓ માત્ર એક સફળ ઉદ્યોગપતિ જ નહોતા, પરંતુ એક સ્વપ્નદ્રષ્ટા, પ્રખર દેશભક્ત,…
ભારતના ડેરી ઉદ્યોગ અને સહકારી ચળવળના ઇતિહાસમાં ત્રિભુવનદાસ કિશીભાઈ પટેલનું નામ સુવર્ણ અક્ષરોમાં અંકિત થયેલું છે. આજે આખી દુનિયામાં ‘અમૂલ’ (AMUL) એક વિશાળ અને વિશ્વસનીય બ્રાન્ડ તરીકે જાણીતી છે, પરંતુ આ વટવૃક્ષનું બીજ રોપનાર અને તેને પોતાના લોહી-પરસેવાથી સીંચનાર વ્યક્તિ ત્રિભુવનદાસ પટેલ હતા. તેઓ માત્ર એક ખેડૂત નેતા ન હતા, પરંતુ એક દ્રષ્ટિવંત સમાજ સુધારક,…
ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના ઇતિહાસમાં અનેક મહાનુભાવોએ પોતાનું જીવન સમર્પિત કર્યું છે, પરંતુ તેમાંથી કેટલાક એવા છે જેમણે આ સંગ્રામનો પાયો નાખ્યો હતો. આવા જ એક મહાન શિલ્પી, પ્રખર દેશભક્ત, અને ભારતીય રાજકારણના ભીષ્મ પિતામહ એટલે દાદાભાઈ નવરોજી. તેમને સમગ્ર ભારત આદરપૂર્વક ‘ગ્રાન્ડ ઓલ્ડ મેન ઓફ ઇન્ડિયા’ (ભારતના વયોવૃદ્ધ પિતામહ) તરીકે ઓળખે છે. આ લેખમાં આપણે…
ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના ઇતિહાસમાં મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી એક વિરાટ વટવૃક્ષ સમાન છે, પરંતુ આ વટવૃક્ષને પોતાના રક્ત અને સ્વેદથી સીંચનાર, તેના પ્રત્યેક સ્પંદનને ઝીલનાર અને વિશ્વ સમક્ષ તેને સાચા અર્થમાં પ્રસ્તુત કરનાર કોઈ વ્યક્તિ હોય તો તે મહાદેવભાઈ દેસાઈ હતા. ગાંધીજીના ‘જમણા હાથ’, તેમના અંતરાત્માના રખેવાળ અને તેમના વિચારોના સચોટ ભાષ્યકાર તરીકે મહાદેવભાઈએ પોતાનું સમગ્ર…
