ગુજરાતી થાળી: વ્યંજન, વિવિધતા અને પીરસવાની રીતનો ઇતિહાસ.

ભારતીય ઉપખંડની રાંધણકળા તેની વિવિધતા, સ્વાદ અને પૌષ્ટિકતા માટે સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રખ્યાત છે. આ વિશાળ અને સમૃદ્ધ રાંધણ પરંપરામાં ‘ગુજરાતી થાળી’ (Gujarati Thali) નું સ્થાન એકદમ અનોખું અને વિશિષ્ટ છે. ગુજરાતી થાળી માત્ર એક ભોજન નથી, પરંતુ તે એક સંપૂર્ણ કલા, સંસ્કૃતિ અને વિજ્ઞાનનો અદભુત સંગમ છે. એક મોટી થાળીમાં નાની-નાની વાડકીઓમાં પીરસાતા વિવિધ રંગો, સ્વાદ અને સુગંધ ધરાવતા વ્યંજનો જોતાં જ ભલભલાની ભૂખ ઉઘડી જાય છે.

ગુજરાતી થાળી એ ‘અતિથિ દેવો ભવ:’ ની ભાવનાનું સાક્ષાત સ્વરૂપ છે. તે ગળ્યા, તીખા, ખાટા, ખારા, કડવા અને તૂરા – એમ આયુર્વેદમાં વર્ણવેલા છએ છ રસ (સ્વાદ) નું ઉત્તમ સંતુલન પૂરું પાડે છે. આ લેખમાં આપણે ગુજરાતી થાળીનો ઇતિહાસ, તેમાં પીરસાતા અસંખ્ય વ્યંજનો, ગુજરાતના અલગ-અલગ પ્રદેશો મુજબ તેમાં જોવા મળતી વિવિધતા અને તેને પીરસવાની શાસ્ત્રીય અને વૈજ્ઞાનિક રીત વિશે સવિસ્તાર ચર્ચા કરીશું.

૧. ગુજરાતી થાળી અને રાંધણકળાનો ઇતિહાસ (History and Evolution)

ગુજરાતી ભોજનના ઇતિહાસના મૂળિયાં પ્રાચીન કાળમાં અને ગુજરાતની ભૌગોલિક તેમજ ધાર્મિક પરિસ્થિતિઓમાં રહેલા છે. ગુજરાતને 1600 કિલોમીટર લાંબો દરિયાકિનારો મળ્યો હોવા છતાં, અહીંની મોટાભાગની વસ્તી શાકાહારી છે. આની પાછળનું મુખ્ય કારણ અહીં જૈન ધર્મ અને વૈષ્ણવ સંપ્રદાયનો ઊંડો પ્રભાવ છે.

ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક પ્રભાવ: ભગવાન મહાવીરના અહિંસાના સિદ્ધાંતો અને પુષ્ટિમાર્ગીય વૈષ્ણવ સંપ્રદાય (વલ્લભાચાર્યજી) ના પ્રભાવ હેઠળ ગુજરાતમાં શુદ્ધ શાકાહારી ભોજન (Sattvic Food) નો વિકાસ થયો. જૈન ભોજનમાં કંદમૂળ (ડુંગળી, લસણ, બટાકા, ગાજર વગેરે) નો નિષેધ હોય છે. પરિણામે, ગુજરાતીઓએ મસાલા, ચણાનો લોટ (બેસન), દહીં, છાશ અને ગોળનો ઉપયોગ કરીને ભોજનને સ્વાદિષ્ટ બનાવવાની અદભુત કળા વિકસાવી.

ભૌગોલિક અને આબોહવાકીય પરિબળો: ગુજરાતનો મોટો ભાગ અર્ધ-શુષ્ક (semi-arid) છે. ભૂતકાળમાં વરસાદની અછત અને લાંબા ઉનાળાને કારણે તાજા શાકભાજી હંમેશા ઉપલબ્ધ ન હતા. આથી, ગુજરાતી ગૃહિણીઓએ ‘કઠોળ’ (મગ, ચણા, વાલ, ચોળા) અને ‘ચણાના લોટ’ (બેસન) નો મહત્તમ ઉપયોગ શરૂ કર્યો. બેસનમાંથી બનતા ફરસાણ (જેમ કે ગાંઠિયા, સેવ, ફાફડા, ખમણ) અને લાંબા સમય સુધી બગડે નહીં તેવા અથાણાં અને પાપડ આ ભૌગોલિક જરૂરિયાતમાંથી જ ઉદ્ભવ્યા છે.

વધુમાં, ગુજરાત હંમેશા એક વ્યાપારી કેન્દ્ર રહ્યું છે. વિદેશી વેપારીઓ અને ખાસ કરીને પોર્ટુગીઝો ભારતમાં આવ્યા ત્યારે તેઓ પોતાની સાથે બટાકા, ટામેટા અને મરચાં લાવ્યા. ગુજરાતીઓએ આ નવા શાકભાજીઓને પોતાની રાંધણકળામાં એટલી સહજતાથી અપનાવી લીધા કે આજે ‘બટાકા’ અને ‘ટામેટા’ વગરની ગુજરાતી થાળીની કલ્પના કરવી મુશ્કેલ છે.

૨. ગુજરાતી થાળીના મુખ્ય વ્યંજનો (Components of a Traditional Gujarati Thali)

ગુજરાતી થાળી એ અનેક વાનગીઓનો સમૂહ છે. તેમાં મુખ્યત્વે નીચે મુજબના વ્યંજનોનો સમાવેશ થાય છે:

(અ) બ્રેડ / રોટી (Flatbreads)

ગુજરાતી થાળીમાં ઋતુ અને પ્રદેશ અનુસાર રોટી પીરસવામાં આવે છે.

• ફૂલકા રોટલી (Phulka): ઘઉંના ઝીણા લોટમાંથી બનતી, કાગળ જેવી પાતળી અને ઘી લગાવેલી નરમ રોટલી એ ગુજરાતી થાળીનો જીવ છે.
• ભાખરી અને રોટલો: શિયાળામાં અને કાઠિયાવાડ પ્રદેશમાં બાજરી કે જુવારનો જાડો રોટલો ખવાય છે, જે માખણ કે ગોળ સાથે પીરસાય છે. સવારના નાસ્તામાં કે રાતના ભોજનમાં ઘઉંની કડક ભાખરી પ્રિય છે.
• પૂરી અને થેપલા: તહેવારો કે ખાસ પ્રસંગોમાં પૂરી તળવામાં આવે છે. જ્યારે પ્રવાસમાં મેથીના થેપલા ગુજરાતીઓની પ્રથમ પસંદગી છે.

(બ) ફરસાણ (Savory Snacks/Appetizers)

ફરસાણ એ ગુજરાતી થાળીનું સ્ટાર્ટર છે. ગુજરાતીઓને ફરસાણ એટલું પ્રિય છે કે તેઓ મુખ્ય ભોજન કરતાં ફરસાણ વધુ આરોગે છે.

• ખમણ અને ઢોકળા: ચણાની દાળ કે ચોખા-અડદની દાળના ખીરાને આથો લાવી, વરાળથી બાફીને બનાવાતા આ વ્યંજનો વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. (નાયલોન ખમણ, વાટી દાળના ખમણ, ખાટ્ટા ઢોકળા).
• ખાંડવી અને પાત્રા: અળવીના પાન પર બેસન અને મસાલાનો લેપ લગાવીને બનાવાતા ‘પાત્રા’ (Patra) અને છાશ-બેસનના મિશ્રણમાંથી બનતી રેશમ જેવી મુલાયમ ‘ખાંડવી’ એ રાંધણકળાની ઉત્કૃષ્ટ કૃતિઓ છે.
• તળેલા ફરસાણ: સમોસા, કચોરી, ગોટા (મેથીના ગોટા, ડાકોરના ગોટા), ભજીયા અને પાપડીનો સમાવેશ થાય છે.

(ક) શાક અને કઠોળ (Vegetables and Pulses)

ગુજરાતી થાળીમાં સામાન્ય રીતે બે થી ત્રણ પ્રકારના શાક હોય છે.

• લીલા શાકભાજી: જેમાં ભરેલા રીંગણ, ફણસી-બટાકા, ગુવાર-બટાકા, અને તુવેરના ટોઠા મુખ્ય છે.
• કઠોળ: મગ, મઠ, ચણા, વાલ કે દેશી ચણાનું રસાવાળું શાક.
• ફરસાણવાળા શાક: જ્યારે લીલા શાકભાજી ન હોય ત્યારે ‘સેવ-ટામેટા’ કે ‘પાપડ-મગની દાળ’ નું શાક બનાવવામાં આવે છે જે અત્યંત સ્વાદિષ્ટ લાગે છે.
• ઊંધિયું (Undhiyu): શિયાળામાં બનતું ‘ઊંધિયું’ એ ગુજરાતી શાકોનો રાજા છે. સુરતી પાપડી, શક્કરિયા, બટાકા, રીંગણ, રતાળુ અને મેથીના મુઠિયાં નાખીને બનતું આ શાક ઉત્તરાયણના તહેવારની શાન છે.

(ડ) દાળ અને કઢી (Dal and Kadhi)

• ગુજરાતી દાળ: તુવેરની દાળમાં ગોળ, લીંબુ, ટામેટા, સીંગદાણા અને તજ-લવિંગનો વઘાર કરીને બનાવાતી ‘ખટ-મીઠી’ (Sweet & Sour) દાળ એ ગુજરાતીઓની ઓળખ છે.
• કઢી (Kadhi): દહીં કે છાશમાં ચણાનો લોટ ઉમેરી, તેમાં લીમડો, આદુ-મરચાં અને રાઈ-જીરાનો વઘાર કરીને બનતી સફેદ કે પીળી કઢી પેટ માટે અત્યંત ગુણકારી છે.

(ઇ) ભાત અને ખીચડી (Rice Preparations)

• ભોજનના અંત તરફ સાદા ભાત કે જીરા રાઇસ દાળ સાથે પીરસાય છે.
• ખીચડી: ચોખા અને મગની દાળમાંથી બનતી ખીચડી (સાદી ખીચડી કે વઘારેલી ખીચડી) એ રાત્રિ ભોજનનો મુખ્ય ભાગ છે, જે કઢી સાથે ખાવામાં આવે છે.

(ફ) મિષ્ટાન (Sweets/Desserts)

ગુજરાતીઓ ગળ્યા સ્વભાવના છે અને તેમની થાળી મિષ્ટાન વિના અધૂરી છે.

• શ્રીખંડ અને બાસુંદી: દહીંના મસ્કામાંથી બનતો શ્રીખંડ અને ઉકાળેલા દૂધમાંથી બનતી બાસુંદી પૂરી સાથે ખવાય છે.
• મોહનથાળ અને મગસ: ચણાના લોટ, ઘી અને ખાંડમાંથી બનતી આ પરંપરાગત મીઠાઈઓ છે.
• દૂધપાક, લાપસી અને શીરો: શુભ પ્રસંગોએ દૂધપાક (દૂધ, ચોખા અને ડ્રાયફ્રૂટ્સ), કંસાર (લાપસી) કે ઘઉંના લોટનો શીરો બનાવવામાં આવે છે.
• વેડમી (પૂરણ પોળી): ચણા કે તુવેરની દાળને બાફી, ગોળ ઉમેરીને રોટલીની અંદર ભરીને બનાવાતી આ મીઠી રોટલી ઘીમાં ઝબોળીને ખવાય છે.

(ગ) મુખવાસ અને સાથવણો (Accompaniments)

• અથાણાં અને ચટણી: કેરીનું ગળ્યું અને તીખું અથાણું, છૂંદો, ગોળકેરી, લીલી ચટણી અને લસણની ચટણી થાળીનો સ્વાદ વધારે છે.
• પાપડ અને કચુંબર: શેકેલો કે તળેલો પાપડ અને ટામેટા-કાકડી-કોબીજનું કચુંબર (Salad).
• છાશ (Buttermilk): ભોજનના અંતે શેકેલા જીરાવાળી તાજી છાશ પીવાથી પાચનક્રિયા ઝડપી બને છે. તેને ‘ગુજરાતીઓનું અમૃત’ કહેવામાં આવે છે.

૩. પ્રાદેશિક વિવિધતા (Regional Variations of Gujarati Thali)

ગુજરાત ભૌગોલિક રીતે મોટું રાજ્ય છે, અને તેની કહેવત છે કે “બાર ગાઉએ બોલી બદલાય, અને રાંધણી પણ બદલાય”. ગુજરાતના ચાર મુખ્ય પ્રદેશોની થાળીમાં સ્પષ્ટ તફાવત જોવા મળે છે:

૧. કાઠિયાવાડી થાળી (સૌરાષ્ટ્ર)

કાઠિયાવાડી ભોજન તેના તીખા અને મસાલેદાર સ્વાદ માટે જાણીતું છે. અહીંના લોકો મહેનતુ હોવાથી તેમને વધુ ઊર્જાની જરૂર પડે છે.

• મુખ્ય વાનગીઓ: બાજરીનો રોટલો, રીંગણનો ઓળો (શેકેલા રીંગણનું શાક), લસણની ચટણી, સેવ-ટામેટાનું શાક, ડુંગળી-ગાંઠિયાનું શાક અને ગોળ-માખણ.
• લક્ષણ: અહીં ખોરાકમાં ગળપણ (ખાંડ/ગોળ) નો ઉપયોગ શાક કે દાળમાં નહિવત થાય છે. છાશ અને માખણનો વિપુલ પ્રમાણમાં ઉપયોગ થાય છે.

૨. સુરતી થાળી (દક્ષિણ ગુજરાત)

“સુરતનું જમણ અને કાશીનું મરણ” – આ કહેવત સુરતી ભોજનની મહાનતા દર્શાવે છે. દક્ષિણ ગુજરાત લીલોતરીથી સમૃદ્ધ છે.

• મુખ્ય વાનગીઓ: ઊંધિયું, પોંક (જુવારના કુમળા દાણા), ઉબાળિયું, સુરતી લોચો, રસાવાળા મુઠિયા.
• લક્ષણ: સુરતી વાનગીઓમાં લીલા લસણ, લીલા મરચાં અને કોથમીરનો બહોળો ઉપયોગ થાય છે. વાનગીઓ થોડી વધુ ગળી અને તેલવાળી હોય છે. અહીની થાળીમાં વૈભવ છલકાય છે.

૩. અમદાવાદી / મધ્ય ગુજરાતની થાળી

આ પ્રદેશની થાળીને ‘સ્ટાન્ડર્ડ ગુજરાતી થાળી’ કહી શકાય.

• મુખ્ય વાનગીઓ: ખટમીઠી તુવેરની દાળ, ભાત, પાતળી ફૂલકા રોટલી, રસાવાળા બટાકા, ખમણ અને શ્રીખંડ.
• લક્ષણ: અહીના લોકો દરેક વાનગીમાં સહેજ ગોળ કે ખાંડ નાખવાનું પસંદ કરે છે. દાળ અને શાક બંનેમાં ગળપણ અને ખટાશનું અદભુત બેલેન્સ હોય છે.

૪. કચ્છી થાળી

કચ્છનો પ્રદેશ રણવિસ્તાર છે, તેથી ત્યાંનું ભોજન પરિસ્થિતિને અનુકૂળ અને સાદું છે.

• મુખ્ય વાનગીઓ: કચ્છી ખીચડી, કઢી, ઓધૉ (કચ્છી રીંગણનો ઓળો), લસણની ચટણી અને બાજરીનો રોટલો. કચ્છી દાબેલી એ અહીંનું પ્રખ્યાત સ્ટ્રીટ ફૂડ છે.
• લક્ષણ: સૂકા મેવા, ડેરી પ્રોડક્ટ્સ (દૂધ, ઘી, છાશ) નો વધુ ઉપયોગ અને મર્યાદિત લીલા શાકભાજી.

૪. થાળી પીરસવાની કળા અને વિજ્ઞાન (The Art and Science of Serving)

ગુજરાતી થાળીને માત્ર ટેબલ પર મૂકી દેવામાં આવતી નથી; તેને પીરસવાનો એક ચોક્કસ ક્રમ અને આર્કિટેક્ચર (બંધારણ) હોય છે. આ રીત પાછળ આયુર્વેદિક વિજ્ઞાન અને સૌંદર્યશાસ્ત્ર બંને રહેલા છે.

થાળીની સજાવટ (The Layout): પરંપરાગત રીતે ભોજન કાંસાની (Bronze), તાંબાની કે ચાંદીની થાળીમાં પીરસાતું, જે આજે સ્ટીલની થાળીમાં પરિવર્તિત થયું છે.

• થાળીની જમણી બાજુ: અગત્યના અને મુખ્ય શાકભાજી (લીલા શાક અને કઠોળ) જમણી બાજુ પીરસવામાં આવે છે, કારણ કે મોટાભાગના લોકો જમણા હાથે જમે છે.
• થાળીની ડાબી બાજુ: અહીં સ્વાદ વધારતી વસ્તુઓ જેવી કે મીઠું, લીંબુની ફાડ, અથાણું, ચટણી, પાપડ અને કચુંબર મૂકવામાં આવે છે. ડાબી બાજુ ફરસાણ (ખમણ, ઢોકળા) પણ પીરસાય છે.
• ઉપરની બાજુ (વાડકીઓ): થાળીની ઉપરની ધાર પર ગોળાકારમાં વાડકીઓ ગોઠવાય છે. જેમાં ડાબેથી જમણે અનુક્રમે દાળ, કઢી, રસાવાળું શાક અને છેલ્લે મિષ્ટાન (મીઠાઈ) પીરસાય છે.
• મધ્યમાં: થાળીની બરાબર વચ્ચે ગરમાગરમ રોટલી કે પૂરી મૂકવામાં આવે છે.

જમવાનો ક્રમ અને આયુર્વેદિક મહત્વ:

• મિષ્ટાન પ્રથમ: ભારતીય આયુર્વેદ મુજબ ભોજનની શરૂઆત ગળ્યા પદાર્થ (મીઠાઈ) થી કરવી જોઈએ. ગળ્યો સ્વાદ જઠરાગ્નિ (પાચન અગ્નિ) ને પ્રજ્વલિત કરે છે અને હોજરીને ભારે ખોરાક પચાવવા તૈયાર કરે છે.
• ખાટું અને ખારું: ત્યારબાદ રોટલી, શાક અને ફરસાણ ખવાય છે જે ખારા, ખાટા અને તીખા હોય છે. આ રસો પાચન રસ ઉત્પન્ન કરે છે.
• અંતમાં છાશ: જમવાના અંતે ખીચડી-કઢી અથવા દાળ-ભાત ખાવાનો નિયમ છે. છેલ્લે છાશ પીવામાં આવે છે. છાશ તૂરી અને ઠંડી પ્રકૃતિ ધરાવે છે, જે શરીરમાં વધેલી ગરમી (પિત્ત) ને શાંત કરે છે અને ખોરાકને પચવામાં મદદ કરે છે.

આમ, થાળી પીરસવાની આ રીત માત્ર દેખાવ માટે જ નહીં, પરંતુ માનવ શરીરના પાચનતંત્રની અનુકૂળતા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે.

૫. તહેવારો અને સામાજિક પ્રસંગોમાં થાળીનું મહત્વ (Significance in Festivals and Culture)

ગુજરાતીઓ ઉત્સવપ્રિય પ્રજા છે. દરેક તહેવારની પોતાની એક વિશિષ્ટ થાળી કે વાનગી હોય છે.

• લગ્ન પ્રસંગની થાળી: ગુજરાતી લગ્નોમાં થાળીનું સ્વરૂપ ખૂબ જ ભવ્ય હોય છે. તેમાં બે કે ત્રણ જાતના મિષ્ટાન (જેમ કે મોહનથાળ અને દૂધપાક/મઠ્ઠો), ત્રણ પ્રકારના ફરસાણ, ચાર પ્રકારના શાક (જેમાં કાજુ-ગાંઠિયા કે પનીરનું શાક હોય), પૂરી, દાળ, ભાત, કચુંબર, પાપડ અને મુખવાસ હોય છે.
• દિવાળી: દિવાળીના દિવસોમાં મઠિયાં, ચોળાફળી, ઘૂઘરા, સુવાળી અને મગસ જેવા વ્યંજનો થાળીનો હિસ્સો બને છે.
• ઉત્તરાયણ (મકરસંક્રાંતિ): આ દિવસે કોઈ પણ ગુજરાતી ઘરની થાળી ‘ઊંધિયું’, ‘જલેબી’ અને તલ કે શિંગની ‘ચિક્કી’ વિના પૂરી થતી નથી. ઊંધિયું બનાવવું એ એક સામુદાયિક પ્રવૃત્તિ બની જાય છે.
• શ્રાદ્ધ પક્ષ: પિતૃ પક્ષમાં ખીર કે દૂધપાક, પૂરી અને ગુવારનું શાક ખાવાની પરંપરા છે.
• દશેરા: દશેરાના દિવસે ફાફડા અને જલેબી એ માત્ર નાસ્તો નથી, પરંતુ ગુજરાતીઓની ભાવનાત્મક જરૂરિયાત છે.

૬. આતિથ્ય સત્કાર અને આગ્રહ (Hospitality and ‘Aagrah’)

ગુજરાતી થાળીનો અનુભવ માત્ર ભોજન પૂરતો સીમિત નથી, તેમાં પીરસનારનો ‘આગ્રહ’ (પ્રેમપૂર્વક વધુ ખાવાની જિદ કરવી) ભળેલો છે. કોઈ મહેમાન ઘરે આવે ત્યારે ઘરની મહિલાઓ ઉત્સાહથી તેમને ગરમાગરમ રોટલી પર ઘી લગાવીને જમાડે છે.

ગુજરાતી ભાષામાં “જમીને જજો” અને “હજુ એક રોટલી લો” એ માત્ર શબ્દો નથી, પરંતુ પ્રેમની અભિવ્યક્તિ છે. વ્યાવસાયિક થાળી રેસ્ટોરન્ટ્સમાં પણ (જેમ કે ગોવર્ધન થાળી, અગાશિયે, રાજધાની) પીરસનારા ભાઈઓ હાથ જોડીને, ખૂબ જ વિવેક અને નમ્રતાથી સતત ભોજન પીરસતા રહે છે. આ ‘અનલિમિટેડ’ (અમર્યાદિત) થાળી સિસ્ટમ એ ગુજરાતની ઉદારતાનું પ્રતિક છે.

૭. આધુનિક સમયમાં ગુજરાતી થાળી (The Modern Gujarati Thali)

સમયની સાથે ગુજરાતી થાળીમાં પણ કેટલાક બદલાવો આવ્યા છે.

• આરોગ્ય પ્રત્યે જાગૃતિ: આજના સમયમાં લોકો સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે વધુ સભાન બન્યા હોવાથી, થાળીમાં ઘી, તેલ અને ખાંડનો ઉપયોગ ઘટવા લાગ્યો છે. ડીપ-ફ્રાય ફરસાણની જગ્યાએ બેક (Bake) કરેલા કે બાફેલા (Steamed) વ્યંજનોને વધુ મહત્વ આપવામાં આવી રહ્યું છે.
• ફ્યુઝન ફૂડ (Fusion Food): નવી પેઢીના સ્વાદને અનુકૂળ થવા માટે થાળીમાં પનીરના શાક, ચાઈનીઝ સમોસા કે મેક્સિકન ટચ વાળા ફરસાણો જોવા મળે છે.
• વૈશ્વિક ઓળખ: આજે અમેરિકા, બ્રિટન, કેનેડા કે ઓસ્ટ્રેલિયા – વિશ્વના કોઈપણ ખૂણે જાઓ, તમને એક ઉત્તમ ‘ગુજરાતી થાળી’ પીરસતી રેસ્ટોરન્ટ ચોક્કસ મળી જશે. તે વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની શાકાહારી રાંધણકળાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

નિષ્કર્ષ (Conclusion)

ગુજરાતી થાળી એ માત્ર અન્ન નથી, પરંતુ ગુજરાતના લોકોના સ્વભાવની જેમ જ ગળપણ, ખટાશ અને તીખાશથી ભરેલી એક સુંદર કવિતા છે. સદીઓથી વિકસેલી આ પરંપરામાં ભૂગોળ, ઋતુઓ, ધર્મ અને સંસ્કૃતિનો અદભુત સમન્વય જોવા મળે છે. બાજરીના રોટલાની સાદગીથી લઈને ઊંધિયાની જટિલતા સુધી, અને દાળની ખટાશથી લઈને દૂધપાકની મીઠાશ સુધી – ગુજરાતી થાળીનું દરેક વ્યંજન એક ઇતિહાસ બયાન કરે છે.

ભવિષ્યમાં ગમે તેટલા આધુનિક ફૂડ ટ્રેન્ડ્સ આવે, પરંતુ પલાંઠી વાળીને, ચાંદી કે સ્ટીલની મોટી થાળીમાં બેસીને, પ્રેમ અને આગ્રહથી પીરસાતી ગરમાગરમ ‘ગુજરાતી થાળી’ જમવાનો જે સંતોષ અને તૃપ્તિ છે, તે વિશ્વની અન્ય કોઈ પણ વાનગીમાં મળવો અશક્ય છે. તે ખરા અર્થમાં ગુજરાતી સંસ્કૃતિનો આત્મા છે.