ગુજરાતના શહેરો અને પ્રદેશોનો ઇતિહાસ

ગુજરાતના અને સમગ્ર ભારતના ઇતિહાસમાં અમુક દિવસો એવા છે જે ક્યારેય ભૂલી શકાય તેમ નથી. ૧૧ ઓગસ્ટ, ૧૯૭૯નો દિવસ એક એવો જ કાળમુખો દિવસ હતો, જેણે ગુજરાતના ‘પેરિસ’ ગણાતા મોરબી શહેરને આંખના પલકારામાં સ્મશાનમાં ફેરવી દીધું હતું. મચ્છુ નદી પર બંધાયેલો મચ્છુ-૨ ડેમ ભારે વરસાદને કારણે તૂટી પડ્યો અને પાણીના પ્રચંડ ધસમસતા પ્રવાહે મોરબી અને…

એક ઔદ્યોગિક ક્રાંતિનો ઉદય ગુજરાતનું હૃદય અને ભારતનું એક અગ્રણી મહાનગર, અમદાવાદ, આજે ભલે આધુનિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, આઇટી હબ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ માટે જાણીતું હોય, પરંતુ તેની આધુનિક ઓળખનો પાયો ઈંટો કે સિમેન્ટથી નહીં, પરંતુ કપાસના તાંતણાઓથી નંખાયો હતો. ૧૯મી સદીના મધ્યથી લઈને ૨૦મી સદીના અંત સુધી, અમદાવાદે એક એવો ઔદ્યોગિક સુવર્ણ યુગ જોયો, જેણે તેને…

ગુજરાત, જે આજે ભારતના સૌથી ઔદ્યોગિક અને વ્યાપારી રીતે વિકસિત રાજ્યોમાંનું એક છે, તેના આ આધુનિક સ્વરૂપ પાછળ પરિવહન વ્યવસ્થા, ખાસ કરીને રેલવેનો ખૂબ જ મોટો ફાળો છે. ૧૯મી સદીના મધ્યમાં વરાળથી ચાલતા એન્જિનોથી શરૂ થયેલી આ સફર આજે ૨૧મી સદીમાં અત્યાધુનિક મેટ્રો અને ભવિષ્યની બુલેટ ટ્રેન સુધી પહોંચી ગઈ છે. ગુજરાતમાં રેલવેનો ઇતિહાસ માત્ર…

વીજળી એ આધુનિક માનવ જીવનની અને આર્થિક વિકાસની કરોડરજ્જુ છે. વીજળી વિના આધુનિક સમાજ, શિક્ષણ, ઉદ્યોગ કે કૃષિની કલ્પના કરવી અશક્ય છે. વર્ષ ૨૦૦૩ પહેલાં ગુજરાતના ગ્રામીણ વિસ્તારોની સ્થિતિ ખૂબ જ વિકટ હતી. ગામડાઓમાં ભાગ્યે જ અમુક કલાકો માટે વીજળી મળતી હતી, અને તે પણ અનિયમિત સમયપત્રક અને વોલ્ટેજની ભારે વધઘટ સાથે. આ સમસ્યાના ઉકેલ…

પ્રસ્તાવના: એક કાળી સવાર જેણે ઇતિહાસ બદલી નાખ્યો ૨૬ જાન્યુઆરી, ૨૦૦૧. સમગ્ર ભારત વર્ષ પોતાનો ૫૨મો પ્રજાસત્તાક દિવસ ઊજવવાની તૈયારી કરી રહ્યો હતો. શાળાઓમાં બાળકો ત્રિરંગો લહેરાવવા માટે ઉત્સાહિત હતા, દેશભક્તિનાં ગીતો ગુંજી રહ્યાં હતાં, અને લોકો રજાના દિવસની શાંતિ માણી રહ્યા હતા. પરંતુ સવારે ૮:૪૬ કલાકે ગુજરાતની ધરતી પર એક એવો પ્રકોપ ત્રાટક્યો જેણે…

ભારતના ઇતિહાસમાં જ્યારે પણ શહેરી વિકાસ, સ્વચ્છતા અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપનની વાત આવે છે, ત્યારે ગુજરાતના સુરત શહેરનું નામ સુવર્ણ અક્ષરે લખવામાં આવે છે. પરંતુ સુરતની આ ‘સ્વચ્છ શહેર’ તરીકેની ઓળખ પાછળ એક અત્યંત કાળો અને ભયાનક ભૂતકાળ છુપાયેલો છે. ૧૯૯૪ નો પ્લેગ એક એવી ઘટના હતી જેણે સુરતને માત્ર રાષ્ટ્રીય જ નહીં, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે…

ભારતના આઝાદી પછીના ઇતિહાસમાં અનેક જનઆંદોલનો થયા છે, પરંતુ ૧૯૭૪માં ગુજરાતમાં થયેલું ‘નવનિર્માણ આંદોલન’ એક એવો ઐતિહાસિક અને અભૂતપૂર્વ ઘટનાક્રમ હતો જેણે માત્ર રાજ્યની જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર દેશની રાજકીય દિશા બદલી નાખી. આ આંદોલનની સૌથી મોટી વિશેષતા એ હતી કે તે કોઈ રાજકીય પક્ષ દ્વારા નહીં, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું અને…

ભારતની સમૃદ્ધ હસ્તકલા અને વસ્ત્ર પરંપરાઓમાં ગુજરાતની ‘બાંધણી’ (Bandhani) પોતાનું એક અનોખું અને વિશિષ્ટ સ્થાન ધરાવે છે. બાંધણી એ માત્ર એક કાપડ નથી, પરંતુ તે રંગો, મહેનત, ધીરજ અને સદીઓ જૂની પરંપરાનું જીવંત ઉદાહરણ છે. સંસ્કૃત શબ્દ ‘બંધન’ (Bandhan) એટલે કે ‘બાંધવું’ પરથી ઉતરી આવેલ આ શબ્દ, આ કળાની મૂળભૂત પ્રક્રિયાને જ પ્રદર્શિત કરે છે…