ગુજરાતના શહેરો અને પ્રદેશોનો ઇતિહાસ

જ્યારે પણ પૃથ્વીના કોઈપણ ખૂણે, પછી તે ન્યુયોર્કનો ફિફ્થ એવન્યુ હોય, લંડનનું બોન્ડ સ્ટ્રીટ હોય કે હોંગકોંગના બજારો હોય, ત્યાં કોઈ આભૂષણમાં જડાયેલો હીરા ચમકતો હોય, ત્યારે પૂરી શક્યતા છે કે તે હીરાએ પોતાની ચમક ભારતભરના એક જ શહેરમાં મેળવી છે – અને તે છે સુરત. ગુજરાતનું આર્થિક પાટનગર ગણાતું સુરત આજે માત્ર ટેક્સટાઈલ માટે…

કચ્છનું રણ ઉત્સવ: શૂન્યમાંથી સર્જન અને શ્વેત રણની વૈશ્વિક ઓળખ ભારતના પશ્ચિમ છેડે આવેલું ગુજરાત અને ગુજરાતનો મુગટ મણિ એટલે કચ્છ. કચ્છનું નામ પડતાની સાથે જ એક સમયે નજર સામે ધૂળની ડમરીઓ, પાણીની અછત અને વેરાન વગડો આવતો હતો. પરંતુ આજે ચિત્ર બદલાયું છે. આજે જ્યારે કચ્છનું નામ લેવામાં આવે છે, ત્યારે નજર સામે તરે…

ગુજરાતની ધરતી એટલે કલા, સંસ્કૃતિ અને સાહિત્યનો ત્રિવેણી સંગમ. અહીંની લોકકલાઓમાં લોકગીતો, લોકનૃત્યો અને લોકનાટ્યોનું એક આગવું સ્થાન છે. આ બધામાં જો કોઈ એક કલા સ્વરૂપે સદીઓથી લોકમાનસ પર અમીટ છાપ છોડી હોય અને મનોરંજનની સાથે સમાજ સુધારણાનું કામ કર્યું હોય, તો તે છે “ભવાઈ”. ભવાઈ એ માત્ર નાટક નથી, પરંતુ તે ગુજરાતની અસ્મિતા અને…

પ્રસ્તાવના: લોકહૃદયનો ધબકાર સાહિત્ય એ સમાજનું દર્પણ છે, પરંતુ લોકસાહિત્ય એ સમાજનો આત્મા છે. જ્યારે કોઈ પ્રજા પોતાના સુખ, દુઃખ, આશા, આકાંક્ષા, વીરતા અને વિરહને શબ્દોમાં વણી લે છે, ત્યારે લોકગીતનો જન્મ થાય છે. અને જ્યારે એક જનની પોતાના બાળકના ભવિષ્યના સપનાઓને સ્વરમાં ઢાળીને તેને નિદ્રાધીન કરે છે, ત્યારે હાલરડાં સર્જાય છે. ગુજરાતી સાહિત્યમાં, અને…

પ્રસ્તાવના: રસોડું – ઘરનું હૃદય અને સ્વાસ્થ્યનું કેન્દ્ર ભારતીય સંસ્કૃતિમાં રસોડું માત્ર રસોઈ બનાવવાની જગ્યા નથી, પરંતુ તે ઘરનું હૃદય અને પવિત્ર સ્થાન ગણાય છે. આપણા ઋષિમુનિઓ અને પૂર્વજો માનતા હતા કે “જેવું અન્ન તેવું મન”. અર્થાત્, આપણે જે ખાઈએ છીએ તેની અસર માત્ર આપણા શરીર પર જ નહીં, પણ આપણા વિચારો અને સ્વભાવ પર…

શબ્દના સથવારે શૌર્યની સફર: સૌરાષ્ટ્રનું ચારણી સાહિત્ય, દુહા-છંદ અને ખમીરવંતી ગાથાઓ સૌરાષ્ટ્રની ધરતી એટલે સંત, શૂરા અને સાવજની ભૂમિ. જ્યાં પથ્થરે-પથ્થરે ઈતિહાસ સૂતો છે અને કણ-કણમાં ખુમારી ભરેલી છે. આ પ્રદેશની ઓળખ માત્ર તેનો ભૌગોલિક વિસ્તાર નથી, પરંતુ તેનો અદભુત સાંસ્કૃતિક વારસો છે, જે સદીઓથી લોકજીભે રમતા દુહા, છંદ અને શૌર્યકથાઓમાં સચવાયેલો છે. જ્યારે મધરાતે…

ડાંગી નૃત્ય: પ્રકૃતિના ખોળે ધબકતી આદિવાસી સંસ્કૃતિ અને શિગમો (હોળી)નો રંગોત્સવ ગુજરાતની ભાતીગળ સંસ્કૃતિમાં લોકનૃત્યોનું સ્થાન અનેરું છે, પરંતુ જ્યારે વાત ‘ડાંગ’ પ્રદેશની આવે છે, ત્યારે ત્યાંના નૃત્યમાં કેવળ મનોરંજન નહીં, પણ સદીઓ પુરાણી પરંપરા, પ્રકૃતિ પ્રેમ અને સામૂહિક જીવનનો ધબકાર સંભળાય છે. સહ્યાદ્રિની ગિરિમાળાઓમાં વસેલો ડાંગ જિલ્લો એટલે પ્રકૃતિનું પિયર અને આદિવાસી સંસ્કૃતિનું હૃદય….

પ્રસ્તાવના વિશ્વના નકશા પર ગુજરાતની ઓળખ એટલે ઉદ્યોગ સાહસિકતા, વ્યાપાર કોઠાસૂઝ અને ત્રીજું સૌથી મહત્વનું પાસું એટલે ‘ગરબા’. જ્યારે આસો માસના આકાશમાં શરદ પૂનમની ચાંદની ખીલવાની તૈયારી હોય, ત્યારે ગુજરાતની ધરતી પર જે લોક ઉત્સવનો થનગનાટ જોવા મળે છે, તે વિશ્વના અન્ય કોઈ પણ ખૂણે જોવા મળતો નથી. નવરાત્રિ એ માત્ર નવ રાતનો સમૂહ નથી,…

રોગન આર્ટ: કચ્છની લુપ્ત થતી અનોખી ચિત્રકલા – એક અમૂલ્ય વારસો ભારતની સાંસ્કૃતિક વિવિધતામાં ગુજરાતનું સ્થાન મોખરે છે, અને ગુજરાતમાં પણ કચ્છ પ્રદેશની કલા અને સંસ્કૃતિનો કોઈ જોટો જડે તેમ નથી. કચ્છના સફેદ રણમાં અનેક રંગો પથરાયેલા છે, જે અહીંની લોકકલા, પહેરવેશ અને ભરતકામમાં જોવા મળે છે. પરંતુ, આ બધાની વચ્ચે એક એવી કળા છે…

તરણેતરનો મેળો: રંગબેરંગી છત્રીઓ અને લોકજીવનનું ધબકતું પ્રતીક ગુજરાત એટલે ઉત્સવો અને મેળાઓની ભૂમિ. અહીંના લોકજીવનમાં ધબકતો ઉત્સાહ, રંગોનું વૈવિધ્ય અને પરંપરાઓની સુગંધ જો ક્યાંય સૌથી વધુ પ્રખર રીતે જોવા મળતી હોય, તો તે છે “તરણેતરનો મેળો”. સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના થાનગઢ નજીક ભરાતો આ મેળો માત્ર એક મેળો નથી, પરંતુ ગુજરાતની ભાતીગળ સંસ્કૃતિ, કલા, શૌર્ય અને…