વસ્ત્રાપુર અને અડાલજ: આજના આધુનિક વિસ્તારોના પ્રાચીન નામો અને તેમનો ઇતિહાસ.

અમદાવાદ અને ગાંધીનગર આજે ગુજરાતના માત્ર બે મુખ્ય શહેરો નથી, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે આર્થિક, શૈક્ષણિક અને સાંસ્કૃતિક કેન્દ્રો તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. આ મહાનગરોના વિકાસની ગાથા પાછળ સદીઓ જૂનો ઇતિહાસ, ત્યાગ, સ્થાપત્ય અને સામાજિક પરિવર્તનની વાર્તાઓ છુપાયેલી છે. આજે આપણે જે વિસ્તારોને ગગનચુંબી ઇમારતો, શોપિંગ મોલ્સ, કેફે અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓથી ધમધમતા જોઈએ છીએ, તેઓ એક સમયે શાંત ગ્રામીણ વસાહતો કે વ્યૂહાત્મક ઐતિહાસિક સ્થાનો હતા.

આવા જ બે વિસ્તારો એટલે વસ્ત્રાપુર અને અડાલજ. અમદાવાદનું પશ્ચિમ ક્ષેત્રનું હૃદય ગણાતું વસ્ત્રાપુર આજે વૈભવી જીવનશૈલી અને શિક્ષણનું પ્રતીક છે, જ્યારે ગાંધીનગરની સરહદે આવેલું અડાલજ તેના વિશ્વપ્રસિદ્ધ સ્થાપત્ય અને ઐતિહાસિક બલિદાન માટે જાણીતું છે. આ વિસ્તૃત લેખમાં આપણે આ બંને વિસ્તારોના પ્રાચીન નામો, તેમની ઉત્પત્તિ, ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ અને આધુનિક સમયમાં તેમના રૂપાંતરણની રોચક સફરની વિગતવાર ચર્ચા કરીશું.

ભાગ ૧: વસ્ત્રાપુર – એક પશુપાલક ગામથી આધુનિક મેટ્રોપોલિટન હબ

આજે અમદાવાદના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા વસ્ત્રાપુરનું નામ લેતાં જ મનમાં આઈ.આઈ.એમ. (IIM), વસ્ત્રાપુર લેક, આલ્ફા વન મોલ (અમદાવાદ વન મોલ) અને વૈભવી રેસ્ટોરન્ટ્સના ચિત્રો ઉપસી આવે છે. પરંતુ, ૨૦મી સદીના મધ્ય સુધી આ વિસ્તાર સાબરમતી નદીની પેલે પાર આવેલું એક નાનું, ધૂળિયું ગામ હતું.

૧.૧ પ્રાચીન પૃષ્ઠભૂમિ અને નામકરણની કથા

વસ્ત્રાપુરના નામકરણ પાછળ કોઈ લિખિત શિલાલેખ મળતો નથી, પરંતુ સ્થાનિક લોકવાયકાઓ અને મહેસૂલી દસ્તાવેજોના આધારે બે મુખ્ય તારણો નીકળે છે:

• ‘વસ્ત્રા’ નામના રબારી/સ્થાનિક જાગીરદાર: લોકવાયકા અનુસાર, સદીઓ પહેલાં આ પ્રદેશ ગોચર જમીન અને ગાઢ વનસ્પતિથી ઘેરાયેલો હતો. સાબરમતી નદીના પશ્ચિમ કિનારે પશુપાલન કરતો એક સમુદાય રહેતો હતો. આ સમુદાયના એક આગેવાન અથવા તો આ ગામના સ્થાપકનું નામ ‘વસ્ત્રા’ (Vastra) અથવા ‘વસ્ત્રાજી’ હતું. તેમના નામ પરથી આ વસાહત ‘વસ્ત્રાનું પુર’ એટલે કે વસ્ત્રાપુર તરીકે ઓળખાઈ.
• કાપડ (વસ્ત્ર) સાથેનો સંબંધ: અન્ય એક ઓછી પ્રચલિત માન્યતા એવી પણ છે કે અમદાવાદ જ્યારે સુલતાન અહમદશાહના સમયમાં કાપડ ઉદ્યોગનું કેન્દ્ર બનવા તરફ અગ્રેસર હતું, ત્યારે આ આસપાસના વિસ્તારોમાં કાપડના વણાટ અથવા સુતરને સૂકવવાની પ્રક્રિયાઓ થતી હતી. જોકે, મોટાભાગના ઇતિહાસકારો પ્રથમ મત (વ્યક્તિના નામ પરથી નામકરણ)ને વધુ સચોટ માને છે.

પ્રાચીન સમયમાં, જ્યારે અમદાવાદનો મુખ્ય વિસ્તાર ‘કોટ વિસ્તાર’ (Walled City) પૂરતો સીમિત હતો, ત્યારે વસ્ત્રાપુર, જોધપુર, મક્તમપુરા અને વેજલપુર જેવા વિસ્તારો ‘પરગણા’ અથવા નાના ગામડાઓ તરીકે ઓળખાતા હતા, જે મુખ્યત્વે ખેતી અને પશુપાલન પર નિર્ભર હતા.

૧.૨ વસ્ત્રાપુર તળાવનો ઇતિહાસ અને તેનું નવજીવન

વસ્ત્રાપુરની ભૌગોલિક ઓળખ તેના કેન્દ્રમાં આવેલા તળાવ વિના અધૂરી છે. આજે જે વસ્ત્રાપુર લેક તરીકે ઓળખાય છે, તે વાસ્તવમાં સદીઓ જૂનું એક કુદરતી ગામનું તળાવ હતું, જ્યાં ગામના પશુઓ પાણી પીતા અને સ્થાનિક લોકો તેનો ઘરવપરાશ માટે ઉપયોગ કરતા.

• ભૂતકાળની સ્થિતિ: ૧૯૯૦ના દાયકા સુધી આ તળાવ એક ખુલ્લી, ઉપેક્ષિત જગ્યા જેવું હતું, જ્યાં ચોમાસામાં પાણી ભરાતું અને ઉનાળામાં તે સુકાઈ જતું.
• આધુનિક કાયાકલ્પ: અમદાવાદ અર્બન ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી (AUDA) દ્વારા વર્ષ ૨૦૦૨ની આસપાસ આ તળાવનું સુશોભન કરવામાં આવ્યું. તેને પાકા કિનારા, વોકિંગ ટ્રેક, ઓપન-એર થિયેટર અને બગીચા સાથે એક આધુનિક પબ્લિક પાર્કનું સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું.
• ભક્ત કવિ નરસિંહ મહેતા સરોવર: આ તળાવને સત્તાવાર રીતે ગુજરાતના આદિ કવિ નરસિંહ મહેતાનું નામ આપવામાં આવ્યું છે. તળાવના પરિસરમાં નરસિંહ મહેતાની એક ભવ્ય પ્રતિમા પણ સ્થાપિત કરવામાં આવી છે, જે આ આધુનિક વિસ્તારને ગુજરાતના ભક્તિ આંદોલનના ઇતિહાસ સાથે જોડે છે.

૧.૩ શૈક્ષણિક ક્રાંતિ: IIM અમદાવાદનું આગમન

વસ્ત્રાપુરના ઇતિહાસમાં સૌથી મોટો વળાંક ૧૯૬૧માં આવ્યો, જ્યારે ભારત સરકારે અગ્રણી ઉદ્યોગપતિ કસ્તુરભાઈ લાલભાઈ, વૈજ્ઞાનિક ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈ અને ગુજરાત સરકારના સહયોગથી ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેનેજમેન્ટ (IIM) અમદાવાદની સ્થાપના માટે વસ્ત્રાપુરની જમીન પસંદ કરી.

પ્રખ્યાત અમેરિકન આર્કિટેક્ટ લુઈસ કાહ્ન (Louis Kahn) દ્વારા ડિઝાઇન કરાયેલું આઈ.આઈ.એમ. કેમ્પસ તેની લાલ ઇંટોના સ્થાપત્ય માટે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. આ સંસ્થાના આગમન સાથે જ વસ્ત્રાપુર વૈશ્વિક નકશા પર આવ્યું અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં ભણેલા-ગણેલા મધ્યમ અને ઉચ્ચ વર્ગનું વસવાટ વધવા લાગ્યું.

૧.૪ ગ્રામીણ સંસ્કૃતિમાંથી મેટ્રોપોલિટન લાઈફસ્ટાઈલ

વસ્ત્રાપુરનો વિકાસ એ અમદાવાદના પશ્ચિમ તરફના વિસ્તરણ (Westward Expansion)ની જીવંત સાક્ષી છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકામાં નહેરુ નગર અને સેટેલાઇટ વિસ્તારના વિકાસ બાદ વસ્ત્રાપુર મુખ્ય શહેર સાથે પૂરી રીતે જોડાઈ ગયું.

આજે વસ્ત્રાપુરમાં:

• આલ્ફા વન મોલ (Ahmedabad One): ગુજરાતના સૌથી મોટા શોપિંગ મોલ્સમાંનો એક અહીં આવેલો છે, જે આ વિસ્તારની આર્થિક ક્ષમતા દર્શાવે છે.
• સરકારી વસાહતો અને પોશ સોસાયટીઓ: એક તરફ અહીં ઉચ્ચ સરકારી અધિકારીઓની વસાહતો છે, તો બીજી તરફ ગગનચુંબી લક્ઝુરિયસ એપાર્ટમેન્ટ્સ આવેલા છે.
• ખાણી-પીણી બજાર: વસ્ત્રાપુર તળાવની આસપાસ સાંજના સમયે જામતી ખાણી-પીણીની બજારો અમદાવાદની આધુનિક રાત્રિ સંસ્કૃતિ (Nightlife)નું કેન્દ્ર બની ગઈ છે.

ભાગ ૨: અડાલજ – સ્થાપત્ય, બલિદાન અને ઇતિહાસની ધરોહર

વસ્ત્રાપુરથી ઉત્તર તરફ ગાંધીનગર હાઈવે પર આગળ વધીએ એટલે અડાલજ આવે છે. વસ્ત્રાપુર જો આધુનિક આર્થિક વિકાસનું પ્રતીક છે, તો અડાલજ એ મધ્યકાલીન ગુજરાતના સ્થાપત્ય, શૌર્ય અને કરુણ ઇતિહાસનું જીવંત પ્રતીક છે.

૨.૧ પ્રાચીન નામ અને ભૌગોલિક મહત્વ

અડાલજ એ આજે ગાંધીનગર જિલ્લાનો એક ભાગ છે, પરંતુ ઐતિહાસિક રીતે તે સાબરમતી નદીના કિનારે વસેલા વેપારી માર્ગોનું એક મહત્વનું કેન્દ્ર હતું.

• પ્રાચીન નામ: હિન્દુ અને જૈન ગ્રંથો તેમજ શિલાલેખો અનુસાર, આ પ્રદેશ પ્રાચીન સમયમાં ‘દંડાહી દેશ’ (Dandahi Desh) નામના વહીવટી વિસ્તાર હેઠળ આવતો હતો. અડાલજનું પ્રાચીન નામ ‘ગઢવી’ અથવા ‘અદાલજ’ (જે સંસ્કૃત શબ્દ ‘અર્ધ-ઇલાજ’ અથવા સ્થાનિક બોલીના અપભ્રંશમાંથી ઉતરી આવ્યું હોવાનું મનાય છે) હોવાનો ઉલ્લેખ મળે છે.
• વ્યૂહાત્મક સ્થાન: અડાલજ એ પાટણ (સોલંકીઓની પ્રાચીન રાજધાની) અને ખંભાત (તે સમયનું મુખ્ય બંદર) તેમજ ભરૂચ તરફ જતા વેપારી માર્ગ પર આવેલું એક મુખ્ય વિસામો (Transit Point) હતું. તેથી, અહીં મુસાફરો અને સૈનિકો માટે પાણી અને આશ્રયની વ્યવસ્થા કરવી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ હતી.

૨.૨ અડાલજની વાવ: ઇતિહાસ, પ્રેમ અને બલિદાનની અજોડ ગાથા

અડાલજની ઓળખ તેની વિશ્વપ્રસિદ્ધ રૂડાબાઈની વાવ (Adalaj Stepwell) સાથે જોડાયેલી છે. આ વાવ માત્ર એક સ્થાપત્ય નથી, પરંતુ સ્ત્રીના સન્માન, પતિભક્તિ અને રાજકીય મુત્સદ્દીગીરીની અદ્ભુત વાર્તા છે.

                  અડાલજની વાવનો ઐતિહાસિક ઘટનાક્રમ (૧૪૯૮)
                                  │
     ┌────────────────────────────┴────────────────────────────┐
     ▼                                                         ▼
રાણા વીરસિંહ (વાઘેલા રાજપૂત)                               મહમુદ બેગડાનું આક્રમણ
- દંડાહી દેશના શાસક                                        - રાણા વીરસિંહનું યુદ્ધમાં મૃત્યુ
- વાવનું નિર્માણ શરૂ કર્યું                                  - અડાલજ પર મુસ્લિમ શાસન
     │                                                         │
     └────────────────────────────┬────────────────────────────┘
                                  ▼
                        રાણી રૂડાબાઈનો નિર્ણય
                        - પતિનું અધૂરું સ્વપ્ન (વાવ) પૂરું કરવાની શરત
                        - મહમુદ બેગડા સમક્ષ લગ્નનો પ્રસ્તાવ સ્વીકાર્યો
                                  │
                                  ▼
                        વાવનું સફળ નિર્માણ (૧૪૯૮)
                        - હિન્દુ-ઇસ્લામિક સ્થાપત્ય શૈલીનું મિશ્રણ
                                  │
                                  ▼
                        રાણી રૂડાબાઈનું બલિદાન
                        - વાવ સમર્પિત કર્યા બાદ પોતે વાવમાં કૂદીને સતી થયા

આ કરુણ કથાની વિગતો:

૧૫મી સદીના અંતમાં અડાલજ (દંડાહી દેશ) પર વાઘેલા વંશના રાજા રાણા વીરસિંહનું શાસન હતું. તેમના પત્નીનું નામ રાણી રૂડાબાઈ હતું. આ પ્રદેશમાં પાણીની ભારે અછત હોવાથી, પ્રજાના કલ્યાણ માટે રાણા વીરસિંહે એક ભવ્ય વાવનું નિર્માણ શરૂ કરાવ્યું.

પરંતુ, આ જ ગાળા દરમિયાન ગુજરાતના સુલતાન મહમુદ બેગડાએ અડાલજ પર આક્રમણ કર્યું. આ ભયાનક યુદ્ધમાં રાણા વીરસિંહ લડતા લડતા વીરગતિ પામ્યા. મહમુદ બેગડાએ અડાલજ જીતી લીધું અને જ્યારે તેણે સુંદર રાણી રૂડાબાઈને જોયા, ત્યારે તેમની સામે લગ્નનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો.

రాણી રૂડાબાઈ પરમ વિદુષી અને પતિવ્રતા હતા. તેમણે પરિસ્થિતિને સમજીને એક શરત મૂકી:

“હું તમારી સાથે લગ્ન કરવા તૈયાર છું, પરંતુ તે પહેલાં મારા સ્વર્ગસ્થ પતિએ પ્રજા કલ્યાણ માટે જે વાવનું નિર્માણ શરૂ કરાવ્યું હતું, તેને પૂર્ણ કરવામાં આવે.”

મહમુદ બેગડાએ આ શરત સ્વીકારી અને પોતાના કુશળ કારીગરોને વાવના કામ પર લગાડી દીધા. વર્ષ ૧૪૯૮ માં આ વાવ સંપૂર્ણપણે તૈયાર થઈ ગઈ. વાવ તૈયાર થયા પછી, રાણી રૂડાબાઈએ વાવની પ્રદક્ષિણા કરી, ઈશ્વરની પ્રાર્થના કરી અને પોતાના પતિ પ્રત્યેની વફાદારી નિભાવતા તે જ વાવના પવિત્ર પાણીમાં કૂદીને પોતાના પ્રાણ ત્યાગી દીધા. મહમુદ બેગડાને જ્યારે આ વાતની ખબર પડી ત્યારે તે સ્તબ્ધ થઈ ગયો, પરંતુ તેણે રાણીના બલિદાન આદરરૂપે વાવને કોઈ નુકસાન ન પહોંચાડ્યું.

૨.૩ અડાલજની વાવની સ્થાપત્ય કલા (Architectural Marvel)

અડાલજની વાવ એ સોલંકી શૈલી (મારુ-ગુર્જર સ્થાપત્ય) અને ઇસ્લામિક સ્થાપત્ય શૈલીનું એક ઉત્કૃષ્ટ મિશ્રણ છે, જેને ‘ઇન્ડો-ઇસ્લામિક સ્થાપત્ય’ કહેવાય છે.

• પાંચ માળ ઊંડી સંરચના: આ વાવ જમીનની અંદર પાંચ માળ જેટલી ઊંડી છે. ઉપરથી જોતાં માત્ર તેના પ્રવેશદ્વાર દેખાય છે, પરંતુ જેમ જેમ નીચે ઉતરીએ તેમ તેમ સ્થાપત્યની ભવ્યતા ખુલે છે.
• અષ્ટકોણીય (Octagonal) કૂવો: વાવના છેડે આવેલો મુખ્ય કૂવો અષ્ટકોણીય આકારનો છે, જે તેની મજબૂતાઈ અને સુંદરતા વધારે છે.
• નક્શીકામ: વાવના સ્તંભો પર જટિલ અને બારીક નક્શીકામ કરવામાં આવ્યું છે. તેમાં પાંદડા, ફૂલો, પક્ષીઓ, માછલીઓ અને ભૌમિતિક ભાત (Geometric Patterns) કંડારવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, હિન્દુ દેવી-દેવતાઓ, નવગ્રહ અને તે સમયના સામાજિક જીવનના દ્રશ્યો (જેમ કે સ્ત્રીઓનું પાણી ભરવું, સંગીતકારો) પણ પથ્થરો પર જીવંત કરવામાં આવ્યા છે.
• તાપમાન નિયંત્રણ: આ વાવની રચના એવી છે કે બહાર ગમે તેવી કાળઝાળ ગરમી હોય, પણ અંદરનું તાપમાન બહારના તાપમાન કરતાં ૬ થી ૭ ડિગ્રી ઓછું રહે છે. મુસાફરો માટે આ એક ઉત્તમ આરામગૃહ સાબિત થતું.

૨.૪ આધુનિક અડાલજ: ત્રિમંદિર અને અર્બન કનેક્ટિવિટી

આજે અડાલજ માત્ર એક પ્રવાસી સ્થળ નથી રહ્યું. ૨૧મી સદીમાં તેનો વિકાસ એક અગ્રણી સાંસ્કૃતિક અને રહેણાંક વિસ્તાર તરીકે થયો છે.

• અડાલજ ત્રિમંદિર: પરમ પૂજ્ય દાદા ભગવાન ફાઉન્ડેશન દ્વારા અડાલજ નજીક એક વિશાળ ‘ત્રિમંદિર’ નું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે. આ મંદિરની વિશેષતા એ છે કે અહીં જૈન ધર્મ, શૈવ ધર્મ અને વૈષ્ણવ ધર્મ (તેમજ અન્ય ભારતીય પંથો) ના દેવી-દેવતાઓને એક જ છત નીચે સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે, જે સર્વધર્મ સમભાવનું પ્રતીક છે. આ મંદિરને કારણે અડાલજ આજે એક મોટું આધ્યાત્મિક કેન્દ્ર બન્યું છે.
• અમદાવાદ-ગાંધીનગર ટ્વીન સિટી લિંક: સરખેજ-ગાંધીનગર હાઇવે (SG Highway) પર આવેલું હોવાથી અડાલજ એ બંને મોટા શહેરોને જોડતી કડી છે. અહીં મોટી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, હોસ્પિટલો અને આધુનિક ટાઉનશિપ વિકસી રહી છે.

વસ્ત્રાપુર અને અડાલજ વચ્ચે તુલનાત્મક વિશ્લેષણ

બંને વિસ્તારોનો ઇતિહાસ અલગ-અલગ હોવા છતાં, તેઓ કઈ રીતે આધુનિક શહેરીકરણનો ભાગ બન્યા તે સમજવા માટે નીચેનું કોષ્ટક ઉપયોગી છે:

માપદંડ	વસ્ત્રાપુર	અડાલજ
મુખ્ય ઐતિહાસિક ઓળખ	પશુપાલક ગામ અને કુદરતી સરોવર (નરસિંહ મહેતા તળાવ)	દંડાહી દેશનું કેન્દ્ર અને રૂડાબાઈની વાવ (૧૪૯૮)
નામની ઉત્પત્તિ	‘વસ્ત્રા’ નામના સ્થાનિક અગ્રણી/રબારી પરથી	પ્રાચીન ‘ગઢવી’ અથવા ‘અદાલજ’ (અર્ધ-ઇલાજ) પરથી
વિકાસનો મુખ્ય સ્ત્રોત	શૈક્ષણિક (IIM-A) અને કોમર્શિયલ રિયલ એસ્ટેટ	સ્થાપત્ય પ્રવાસન, ધાર્મિક (ત્રિમંદિર) અને હાઇવે કનેક્ટિવિટી
આજનો દરજ્જો	અમદાવાદનો પોશ પશ્ચિમ વિસ્તાર	અમદાવાદ-ગાંધીનગર વચ્ચેનું આધુનિક સેટેલાઇટ ટાઉન

ઐતિહાસિક વારસાની જાળવણી અને આધુનિક પડકારો

વસ્ત્રાપુર અને અડાલજની આ સફર દર્શાવે છે કે સમય સાથે ભૌગોલિક સ્વરૂપો કેવી રીતે બદલાય છે. પરંતુ આ આંધળા શહેરીકરણ વચ્ચે કેટલાક પડકારો પણ ઉભા થયા છે:

1. વારસાનું સંરક્ષણ: અડાલજની વાવ આજે આર્કિયોલોજિકલ સર્વે ઓફ ઇન્ડિયા (ASI) હેઠળ સુરક્ષિત છે, પરંતુ તેની આસપાસ થતા અનિયંત્રિત બાંધકામો તેના મૂળ ભૌગોલિક માળખાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
2. પર્યાવરણીય સંતુલન: વસ્ત્રાપુર તળાવનું સુશોભન તો થયું, પરંતુ વધતા શહેરીકરણને કારણે તેમાં આવતા કુદરતી પાણીના સ્ત્રોતો (Stormwater Drains) બ્લોક થઈ ગયા છે, જેને કારણે ઉનાળામાં તળાવને કૃત્રિમ રીતે ભરવું પડે છે.
3. ટ્રાફિક અને ગીચતા: બંને વિસ્તારો આજે ટ્રાફિકની ગંભીર સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યા છે. વસ્ત્રાપુરના સાંકડા આંતરિક રસ્તાઓ અને અડાલજ હાઇવે પર વધતું વાહનોનું ભારણ ચિંતાનો વિષય છે.

ઉપસંહાર

વસ્ત્રાપુર અને અડાલજનો ઇતિહાસ એ બાબતનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે કે કોઈ પણ શહેર તેના ભૂતકાળને સંપૂર્ણપણે ભૂંસી શકતું નથી. વસ્ત્રાપુર આપણને યાદ અપાવે છે કે કેવી રીતે એક સામાન્ય પશુપાલક વસાહત વૈશ્વિક કક્ષાની જ્ઞાનનગરી બની શકે છે; જ્યારે અડાલજ આપણને પથ્થરોમાં કંડારેલી કલા પાછળ છુપાયેલા ત્યાગ અને સમર્પણની યાદ અપાવે છે.

આજે જ્યારે આપણે વસ્ત્રાપુરના કાફેમાં બેઠા હોઈએ કે અડાલજની વાવના પગથિયાં ઉતરતા હોઈએ, ત્યારે આપણે માત્ર એક ભૌતિક જગ્યા પર નથી હોતા, પરંતુ ગુજરાતના ગૌરવશાળી ઇતિહાસના એક જીવંત પાના પર હોઈએ છીએ. આ વિસ્તારોનો પ્રાચીન ઇતિહાસ જાણવો એ આપણી આજની પેઢી માટે એટલા માટે જરૂરી છે જેથી આપણે આધુનિકતાની દોડમાં આપણા મૂળિયાં (Roots) ને ભૂલી ન જઈએ.