જ્યારે આપણે ભારતના ઔદ્યોગિક ઈતિહાસની વાત કરીએ છીએ, ત્યારે ગુજરાતનું નામ હંમેશા મોખરે આવે છે. અને ગુજરાતની આ ઔદ્યોગિક ઓળખમાં જો કોઈ એક પરિયોજનાએ “ધ્રુવના તારા” સમાન ભૂમિકા ભજવી હોય, તો તે છે રિલાયન્સ ઈન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડ (RIL) દ્વારા સ્થાપિત જામનગર રિફાઈનરી સંકુલ. કચ્છના અખાતના કિનારે આવેલું આ સંકુલ માત્ર લોખંડ અને પાઈપોનું માળખું નથી, પરંતુ…

જ્યારે પણ પૃથ્વીના કોઈપણ ખૂણે, પછી તે ન્યુયોર્કનો ફિફ્થ એવન્યુ હોય, લંડનનું બોન્ડ સ્ટ્રીટ હોય કે હોંગકોંગના બજારો હોય, ત્યાં કોઈ આભૂષણમાં જડાયેલો હીરા ચમકતો હોય, ત્યારે પૂરી શક્યતા છે કે તે હીરાએ પોતાની ચમક ભારતભરના એક જ શહેરમાં મેળવી છે – અને તે છે સુરત. ગુજરાતનું આર્થિક પાટનગર ગણાતું સુરત આજે માત્ર ટેક્સટાઈલ માટે…

ભારત જ્યારે આઝાદીના ઉંબરે ઉભું હતું, ત્યારે દેશ સામે અનેક પડકારો હતા. ભૂખમરો, ગરીબી અને બેરોજગારી મુખ્ય હતા. આ સમયગાળા દરમિયાન ગુજરાતના આણંદ જિલ્લામાં એક એવા આંદોલનનો પાયો નંખાયો, જેણે માત્ર ભારતને જ નહીં, પણ સમગ્ર વિશ્વને ‘સહકારની શક્તિ’નો પરિચય કરાવ્યો. આ આંદોલન એટલે ‘અમૂલ’ અને તેના દ્વારા આવેલી ‘શ્વેત ક્રાંતિ’ (White Revolution). આ લેખમાં…

ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈ: ભારતીય અવકાશ યુગના શિલ્પી અને ગુજરાતનું ગૌરવ ભારતના ઈતિહાસમાં એવા બહુ ઓછા વ્યક્તિત્વ થયા છે જેમણે માત્ર સપના જ નથી જોયા, પરંતુ એ સપનાઓને હકીકતમાં બદલીને દેશનું ભવિષ્ય બદલી નાખ્યું હોય. ડૉ. વિક્રમ અંબાલાલ સારાભાઈ આવા જ એક મહાન સ્વપ્નદ્રષ્ટા હતા. તેમને ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમના પિતા (Father of Indian Space Program) તરીકે…

કચ્છનું રણ ઉત્સવ: શૂન્યમાંથી સર્જન અને શ્વેત રણની વૈશ્વિક ઓળખ ભારતના પશ્ચિમ છેડે આવેલું ગુજરાત અને ગુજરાતનો મુગટ મણિ એટલે કચ્છ. કચ્છનું નામ પડતાની સાથે જ એક સમયે નજર સામે ધૂળની ડમરીઓ, પાણીની અછત અને વેરાન વગડો આવતો હતો. પરંતુ આજે ચિત્ર બદલાયું છે. આજે જ્યારે કચ્છનું નામ લેવામાં આવે છે, ત્યારે નજર સામે તરે…

ગુજરાતની ધરતી એટલે કલા, સંસ્કૃતિ અને સાહિત્યનો ત્રિવેણી સંગમ. અહીંની લોકકલાઓમાં લોકગીતો, લોકનૃત્યો અને લોકનાટ્યોનું એક આગવું સ્થાન છે. આ બધામાં જો કોઈ એક કલા સ્વરૂપે સદીઓથી લોકમાનસ પર અમીટ છાપ છોડી હોય અને મનોરંજનની સાથે સમાજ સુધારણાનું કામ કર્યું હોય, તો તે છે “ભવાઈ”. ભવાઈ એ માત્ર નાટક નથી, પરંતુ તે ગુજરાતની અસ્મિતા અને…

પ્રસ્તાવના: લોકહૃદયનો ધબકાર સાહિત્ય એ સમાજનું દર્પણ છે, પરંતુ લોકસાહિત્ય એ સમાજનો આત્મા છે. જ્યારે કોઈ પ્રજા પોતાના સુખ, દુઃખ, આશા, આકાંક્ષા, વીરતા અને વિરહને શબ્દોમાં વણી લે છે, ત્યારે લોકગીતનો જન્મ થાય છે. અને જ્યારે એક જનની પોતાના બાળકના ભવિષ્યના સપનાઓને સ્વરમાં ઢાળીને તેને નિદ્રાધીન કરે છે, ત્યારે હાલરડાં સર્જાય છે. ગુજરાતી સાહિત્યમાં, અને…

પ્રસ્તાવના: રસોડું – ઘરનું હૃદય અને સ્વાસ્થ્યનું કેન્દ્ર ભારતીય સંસ્કૃતિમાં રસોડું માત્ર રસોઈ બનાવવાની જગ્યા નથી, પરંતુ તે ઘરનું હૃદય અને પવિત્ર સ્થાન ગણાય છે. આપણા ઋષિમુનિઓ અને પૂર્વજો માનતા હતા કે “જેવું અન્ન તેવું મન”. અર્થાત્, આપણે જે ખાઈએ છીએ તેની અસર માત્ર આપણા શરીર પર જ નહીં, પણ આપણા વિચારો અને સ્વભાવ પર…