ચારણી પરંપરા

ગુજરાતના લોકજીવનમાં કેટલાક શબ્દો માત્ર શબ્દ નથી હોતા; તેમની પાછળ આખી સંસ્કૃતિ, સામાજિક વ્યવસ્થા, સંબંધોની રીત અને ઐતિહાસિક સ્મૃતિ છુપાયેલી હોય છે. ‘કસુંબો’ એવો જ એક શબ્દ છે. આજના સમયમાં કસુંબો શબ્દ સાંભળતાં કસુંબી રંગ, લાલ રંગ અથવા ઝવેરચંદ મેઘાણીનું પ્રસિદ્ધ ગીત “કસુંબીનો રંગ” યાદ આવે છે. પરંતુ સૌરાષ્ટ્ર, કચ્છ, ઉત્તર ગુજરાત અને રાજસ્થાન સાથે…

ગુજરાતની ઓળખ માત્ર તેના ભવ્ય મંદિરો, ઐતિહાસિક કિલ્લાઓ, વેપારી બંદરો અને રાજવંશોના ઇતિહાસથી જ થતી નથી. ગુજરાતની સાચી સાંસ્કૃતિક ઓળખ તેના લોકજીવનમાં પણ ઊંડે સુધી વણાયેલી છે. ગામડાની ચોપાલથી લઈને રાજદરબાર સુધી, મેળાથી લઈને ઉત્સવ સુધી અને સંતોના ભજનથી લઈને ચારણોની વીરગાથાઓ સુધી ગુજરાતે પોતાની વાત ક્યારેય માત્ર પુસ્તકોમાં જ નથી લખી—તેને ગાઈ છે, કહી…