ગુજરાતનો ઇતિહાસ માત્ર વેપાર અને દરિયાખેડુઓ પૂરતો જ સીમિત નથી, પરંતુ તેના પર્વતીય અને વનવાસી વિસ્તારોમાં પણ વીરતા, વહીવટી કુશળતા અને સમૃદ્ધિની અનેક ગાથાઓ છુપાયેલી છે. આ પૈકીની જ એક ઝળહળતી ગાથા એટલે નર્મદા નદીના કાંઠે સાતપુડાની ગિરિમાળાઓમાં વિકસેલું રાજપીપળા રાજ્ય અને તેના શાસક ગોહિલ વંશનો ઇતિહાસ. રાજપીપળા અને ગોહિલ વંશ: આદિવાસી પટ્ટાનું સમૃદ્ધ રજવાડું…

ઉત્તર ગુજરાતમાં અરવલ્લીની ગિરિમાળાઓના ખોળે વસેલું પાલનપુર શહેર આજે ભલે બનાસકાંઠા જિલ્લાનું મુખ્ય મથક હોય, પરંતુ તેનો ઇતિહાસ સદીઓ જૂનો અને અત્યંત ભવ્ય છે. પાલનપુર માત્ર એક શહેર નથી, પરંતુ તે એક સમયે બોમ્બે પ્રેસિડેન્સી હેઠળની પાલનપુર એજન્સીનું મુખ્ય રજવાડું હતું. પાલનપુર પર ‘બાબી’ (Babi) રાજવંશનું શાસન હતું. આ રાજ્યનો ઇતિહાસ યુદ્ધો, કૂટનીતિ, સ્થાપત્ય અને…

અલંગ શિપ બ્રેકિંગ યાર્ડ: જ્યાં મહાકાય જહાજો પણ મોતને ભેટે છે – વિશ્વના સૌથી મોટા ‘જહાજોના કબ્રસ્તાન’ની ગાથા ગુજરાતના ભાવનગર જિલ્લામાં, ખંભાતના અખાતના કિનારે એક એવી જગ્યા આવેલી છે જ્યાં દુનિયાભરના સમુદ્રો પર રાજ કરતા મહાકાય જહાજો પોતાની છેલ્લી સફર પૂરી કરવા આવે છે. આ જગ્યા એટલે ‘અલંગ શિપ બ્રેકિંગ યાર્ડ’ (Alang Ship Breaking Yard)….

“અમે ઈડરિયો ગઢ જીત્યા રે, આનંદ ભયો…” ગુજરાતના લોકજીવનમાં અને ગરબામાં ગવાતી આ પંક્તિઓ સાંભળતા જ મનમાં એક અજેય અને ભવ્ય કિલ્લાનું ચિત્ર ઊભું થાય છે. ગુજરાતના સાબરકાંઠા જિલ્લામાં અરવલ્લીની ગિરિમાળાઓ વચ્ચે અડીખમ ઊભેલો ‘ઈડરિયો ગઢ’ માત્ર પથ્થરોનો ઢગલો નથી, પરંતુ તે ગુજરાતના શૌર્ય, ઇતિહાસ, સંસ્કૃતિ અને લોકવાયકાઓનો જીવંત દસ્તાવેજ છે. ઈડરિયો ગઢ: ઈડર રાજ્યનો…

ગુજરાતના ઐતિહાસિક નકશા પર નજર કરીએ તો, સૌરાષ્ટ્રની ધરતી અનેક રજવાડાઓ, શૂરવીરો અને પ્રજાવત્સલ શાસકોના ઇતિહાસથી સમૃદ્ધ છે. પરંતુ, જ્યારે આધુનિકીકરણ, સ્થાપત્યકળા અને દીર્ઘદ્રષ્ટિની વાત આવે છે, ત્યારે મચ્છુ નદીના કાંઠે વસેલા ‘મોરબી’ રાજ્ય અને તેના મહાન શાસક સર વાઘજી રાવાજી (વાઘજી ઠાકોર બીજા) નું નામ સુવર્ણ અક્ષરે લખાયેલું છે. ૧૯મી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને ૨૦મી…

કચ્છની ધરા એટલે ખમીર, શૌર્ય, અને ઐતિહાસિક સંઘર્ષોની રણભૂમિ. રણ અને દરિયાની વચ્ચે ઘેરાયેલો આ પ્રદેશ ભૌગોલિક રીતે જેટલો વિશિષ્ટ છે, તેટલો જ તેનો ઇતિહાસ રોમાંચક છે. કચ્છના ઇતિહાસમાં સૌથી સુવર્ણ અને મહત્વપૂર્ણ પ્રકરણ એટલે જાડેજા વંશનું શાસન. સિંધમાંથી આવેલા અને પોતાને ચંદ્રવંશી યાદવો (ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના વંશજો) માનતા આ રાજપૂતોએ કચ્છની ધરતી પર એવું સામ્રાજ્ય…

જૂનાગઢનું ભારત સંઘમાં જોડાણ એ ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ અને રજવાડાઓના વિલીનીકરણના ઇતિહાસનું એક અત્યંત રોમાંચક અને સંઘર્ષપૂર્ણ પ્રકરણ છે. ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭ના રોજ ભારત આઝાદ થયું, પરંતુ લોખંડી પુરુષ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ સામે ૫૬૨ રજવાડાઓને એક તાંતણે બાંધવાનો ભગીરથ પડકાર હતો. આ પડકારોમાં જૂનાગઢ, હૈદરાબાદ અને કાશ્મીર સૌથી જટિલ હતા. જૂનાગઢના નવાબ અને આરઝી હુકુમત:…

ભારતના ઇતિહાસમાં અનેક રાજાઓ, મહારાજાઓ અને સમ્રાટો થઈ ગયા, જેમણે પોતાની વીરતા, શાસન અને શૌર્યથી ઇતિહાસનાં પાનાં સુવર્ણ અક્ષરોથી લખ્યાં છે. પરંતુ, જ્યારે દેશના અખંડિતતા અને રાષ્ટ્રપ્રેમની વાત આવે છે, ત્યારે ગુજરાતના એક એવા મહારાજાનું નામ ગર્વથી લેવામાં આવે છે જેમણે સત્તાનો મોહ છોડીને રાષ્ટ્રહિતને સર્વોપરી માન્યું. આ મહાન વિભૂતિ એટલે ભાવનગરના મહારાજા કૃષ્ણકુમારસિંહજી. જ્યારે…

ભારતના ઇતિહાસમાં અનેક રજવાડાંઓ અને રાજાઓ થઈ ગયા, જેમણે પોતાના રાજ્યના વિકાસ અને પ્રજા કલ્યાણ માટે નોંધપાત્ર કાર્યો કર્યા. પરંતુ, જ્યારે એક જ વ્યક્તિના વ્યક્તિત્વમાં એક કુશળ રાજવી અને વિશ્વ કક્ષાના રમતવીરનો સમન્વય થાય છે, ત્યારે તે ઇતિહાસનું એક સુવર્ણ પાનું બની જાય છે. નવાનગર (આજનું જામનગર) રાજ્યના જામ સાહેબ કુમાર શ્રી રણજીતસિંહજી (જેમને દુનિયા…