લક્ષ્મી વિલાસ પેલેસ: વડોદરાનું ભવ્ય રાજમહેલ સ્થાપત્ય

ગુજરાતના સાંસ્કૃતિક પાટનગર ગણાતા વડોદરા શહેરમાં આવેલો લક્ષ્મી વિલાસ પેલેસ માત્ર એક રાજમહેલ નથી, પરંતુ તે ભારતીય સ્થાપત્યકલાનો એક અણમોલ રત્ન છે. બ્રિટનના બકિંગહામ પેલેસ કરતા પણ ચાર ગણો મોટો આ મહેલ વડોદરાના ગાયકવાડ શાસકોની ભવ્યતા, કલાપ્રેમ અને દીર્ઘદ્રષ્ટિનો જીવંત પુરાવો છે.

લક્ષ્મી વિલાસ પેલેસ: વડોદરાનું ભવ્ય રાજમહેલ Video

અહીં લક્ષ્મી વિલાસ પેલેસ: વડોદરાનું ભવ્ય રાજમહેલ સ્થાપત્ય વિશેનો એક સંપૂર્ણ અને વિગતવાર લેખ પ્રસ્તુત છે.

🏰 લક્ષ્મી વિલાસ પેલેસ: ગુજરાતનું ગૌરવ અને સ્થાપત્યની અજાયબી

વડોદરાના મધ્યમાં સ્થિત લક્ષ્મી વિલાસ પેલેસ આજે પણ ગાયકવાડ રાજવી પરિવારનું નિવાસસ્થાન છે. આ મહેલ તેની વિશાળતા અને કોતરણી માટે સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રખ્યાત છે.

૧. 📜 ઇતિહાસ અને નિર્માણ

• નિર્માણકાળ: આ મહેલનું નિર્માણ મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ ત્રીજા દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.
• સમયગાળો: મહેલ બનાવવાનું કામ ૧૮૯૦માં પૂર્ણ થયું હતું, જેને બનાવતા અંદાજે ૧૨ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો.
• ખર્ચ: તે સમયે આ ભવ્ય મહેલ બનાવવા માટે અંદાજે ૨૭ લાખ રૂપિયા (જે તે સમયની ખૂબ મોટી રકમ હતી) નો ખર્ચ થયો હતો.
• આર્કિટેક્ટ: આ મહેલની ડિઝાઈન પ્રખ્યાત બ્રિટિશ આર્કિટેક્ટ મેજર ચાર્લ્સ મન્ટ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી હતી.

૨. 🏗️ સ્થાપત્યશૈલી: ઇન્ડો-સારાસેનિક શૈલીનો સંગમ

લક્ષ્મી વિલાસ પેલેસની સૌથી મોટી વિશેષતા તેની મિશ્ર સ્થાપત્યશૈલી છે. આ મહેલમાં ભારતીય, ઇસ્લામિક અને યુરોપિયન સ્થાપત્યનો અદભૂત સમન્વય જોવા મળે છે.

• ઘુમ્મટો અને મીનારા: મહેલના ઉપરના ભાગે જોવા મળતા ઘુમ્મટો મુગલ સ્થાપત્યની યાદ અપાવે છે, જ્યારે બારીઓ અને કમાનોમાં જૈન અને હિન્દુ મંદિર સ્થાપત્યની અસર જોવા મળે છે.
• સામગ્રી: મહેલના નિર્માણમાં આગ્રાનો લાલ પથ્થર, પુણેનો બ્લુ ટ્રેપ પથ્થર અને રાજસ્થાનના મકરાણાના સફેદ આરસપહાણનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.
• ઇટાલિયન પ્રભાવ: મહેલના આંતરિક ભાગમાં મોઝેક ફ્લોરિંગ અને સ્ટેઇન્ડ ગ્લાસ વિન્ડોઝ ઇટાલીની કલાની ઝાંખી કરાવે છે.

૩. 🛋️ મહેલના મુખ્ય આકર્ષણો

લક્ષ્મી વિલાસ પેલેસમાં કુલ ૧૭૦ જેટલા ઓરડાઓ છે, પરંતુ તેમાંના કેટલાક સ્થળો મુલાકાતીઓ માટે ખાસ આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે:

૩.૧. દરબાર હોલ (Darbar Hall)

આ મહેલનું સૌથી ભવ્ય સ્થાન છે. અહીં રાજવી સમારંભો અને શાસ્ત્રીય સંગીતના કાર્યક્રમો યોજાતા હતા.

• આ હોલનું ફ્લોરિંગ ‘વેનેશિયન મોઝેક’ પદ્ધતિથી તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે.
• હોલની બારીઓમાં બેલ્જિયમથી મંગાવવામાં આવેલા રંગીન કાચ (Stained Glass) પર હિન્દુ પૌરાણિક કથાઓનું નિરૂપણ કરવામાં આવ્યું છે.

૩.૨. શસ્ત્રાગાર (Armoury)

મહેલની અંદર એક સમૃદ્ધ શસ્ત્ર સંગ્રહાલય છે, જ્યાં ગાયકવાડ શાસકોના પૌરાણિક શસ્ત્રો, ઢાલ, તલવાર અને બખ્તર પ્રદર્શનમાં મૂકવામાં આવ્યા છે. જેમાં છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ અને ઔરંગઝેબના સમયના શસ્ત્રોનો પણ સમાવેશ થાય છે.

૩.૩. રાજા રવિ વર્માના પેઇન્ટિંગ્સ

મહારાજા સયાજીરાવ કલાના ખૂબ મોટા પ્રોત્સાહક હતા. તેમણે વિખ્યાત ચિત્રકાર રાજા રવિ વર્માને વડોદરા આમંત્રિત કર્યા હતા. આજે વિશ્વમાં રાજા રવિ વર્માના ચિત્રોનો સૌથી મોટો ખાનગી સંગ્રહ આ મહેલમાં જોવા મળે છે.

🌳 ૪. પેલેસ કમ્પાઉન્ડ અને અન્ય સુવિધાઓ

આ મહેલ માત્ર એક ઇમારત નથી, પરંતુ તે ૫૦૦ એકર કરતા પણ વધુ વિસ્તારમાં ફેલાયેલું એક વિશાળ સંકુલ છે.

• મોતી બાગ પેલેસ અને મ્યુઝિયમ: મહેલ સંકુલમાં જ મહારાજા ફતેહસિંહ મ્યુઝિયમ આવેલું છે, જ્યાં દુનિયાભરની કલામય વસ્તુઓ સંગ્રહિત છે.
• ગોલ્ફ કોર્સ: મહેલની આસપાસ એક મોટો અને સુંદર ગોલ્ફ કોર્સ આવેલો છે, જે ભારતભરમાં જાણીતો છે.
• નાની ટ્રેન (Toy Train): મહારાજાએ તેમના પુત્રના મનોરંજન માટે મહેલના બગીચામાં એક નાની ટ્રેન પણ શરૂ કરી હતી, જેના એન્જિનને આજે પણ મ્યુઝિયમની બહાર જોઈ શકાય છે.

💡 ૫. આધુનિક સુવિધાઓનો પ્રથમ પ્રયોગ

લક્ષ્મી વિલાસ પેલેસ તે સમયે ભારતનો સૌથી આધુનિક મહેલ હતો. ૧૮૯૦ના સમયમાં આ મહેલમાં લિફ્ટની સુવિધા હતી, જે તે સમયે ખૂબ જ આશ્ચર્યજનક બાબત હતી. સાથે જ આ મહેલમાં વીજળી અને ટેલિફોન એક્સચેન્જની પણ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી.

💡 નિષ્કર્ષ

લક્ષ્મી વિલાસ પેલેસ એ વડોદરાની આન, બાન અને શાન છે. તે ગાયકવાડ શાસકોની ઉદારતા અને કલા પ્રત્યેની રુચિનું પ્રતિક છે. જો તમે ઇતિહાસ, સ્થાપત્ય અને ભવ્યતાના શોખીન હોવ, તો આ મહેલની મુલાકાત લેવી એક જીવનભરનો લ્હાવો છે. યુનેસ્કો હેરિટેજ લિસ્ટમાં સ્થાન પામવાને લાયક આ મહેલ આજે પણ ગુજરાતના પ્રવાસન ક્ષેત્રે ધબકતું હૃદય છે.