રા’ ખેંગાર દ્વિતીય (ઈ.સ. ૧૦૯૮ – ૧૧૨૫) 👑
રા’ ખેંગાર દ્વિતીય કે રા’ ખેંગાર (બીજો) (ઈ.સ. ૧૦૯૮ – ૧૧૨૫) ગુજરાતના જૂનાગઢમાં આવેલા વનસ્થલી (હાલનું વંથલી)નો ચુડાસમા રાજા અને રા’ નવઘણ (દ્વિતીય)નો પુત્ર હતો.
📜 જીવન અને સત્તા પ્રાપ્તિ
રા’ ખેંગારના પિતા રા’ નવઘણ દ્વિતીયે તેમના જીવનકાળ દરમિયાન ચાર પ્રતિજ્ઞાઓ લીધી હતી:
- હરરાજ મહિડાનો વધ કરવો.
- ભોંયરાનો ગઢ ભાંગવો.
- મિસાણ ચારણના ગાલ ફાડવા.
- પાટણનો દરવાજો પાડવો.
રા’ નવઘણે પોતાના પુત્રોને બોલાવીને કહ્યું કે “જૂનાગઢના રા’ પોતાના પુત્રને ગાદી નહીં પણ પ્રતિજ્ઞા આપે છે” અને તેમને ચાર પ્રતિજ્ઞા સંભળાવી. તેમના પ્રથમ ત્રણ પુત્રોએ કોઈ એક, બે કે ત્રણ પ્રતિજ્ઞા પૂરી કરવાની હામી ભરી તે પ્રમાણે ગરાસ મેળવ્યો. પરંતુ, સૌથી નાના પુત્ર ખેંગારે ચારેય પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણ કરવાનું વચન આપ્યું, જેથી તેમને ગાદી મળી.
ચાર પ્રતિજ્ઞાની પૂર્તિ
- હરરાજ મહિડાનો વધ: ગાદીએ બેઠા પછી, રા’ ખેંગારે સૌપ્રથમ સેના સજ્જ કરી હરરાજ મહિડા પર હુમલો કર્યો અને હરરાજનો વધ કરીને પ્રથમ પ્રતિજ્ઞા પૂરી કરી.
- ભોંયરાનો ગઢ ભાંગવો: ત્યારબાદ તેઓ ભોંયરા તરફ ગયા, જ્યાં કિલ્લો ભાંગ્યો અને બીજી પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણ કરી.
- મિસાણ ચારણના ગાલ ફાડવા: જૂનાગઢ પરત ફરીને તેમણે કચેરી ભરી અને મિસાણ ચારણને બોલાવ્યો. પિતા રા’ નવઘણના પ્રશસ્તિ ગીત ગવડાવી ચારણના મોઢામાં હીરા, મોતી, માણેક ભરાવ્યા, જેથી ગઢવીના ગાલ ફાડવાની પ્રતિજ્ઞા પણ પૂર્ણ થઇ.
- પાટણનો દરવાજો પાડવો: ચોથી અને અંતિમ પ્રતિજ્ઞા પાટણ ગઢનો દરવાજો પાડવાની હતી. રા’ ખેંગાર જાણતા હતા કે આ કામ કપરું છે, કેમકે પાટણનો દરવાજો તોડવાથી ગુજરાતનો અધિપતિ સિદ્ધરાજ જયસિંહ શાંત નહીં રહે અને જૂનાગઢ પર હુમલો કરશે.
આ જોતાં, તેમણે સર્વપ્રથમ ઉપરકોટ કિલ્લાનું સમારકામ કરાવ્યું, પાણીની પૂરતી વ્યવસ્થા કરી, અનાજના કોઠારો ભરી લીધા અને ઉપરકોટને ચારેકોરથી સુરક્ષિત બનાવ્યો. આ પછી જ તેમણે પાટણ પર ચડાઈ કરી.
આ સમયે સિદ્ધરાજ જયસિંહ માળવા યુદ્ધમાં વ્યસ્ત હોવાથી, રા’ ખેંગારે નિર્વિધ્ને પાટણનો દરવાજો કાઢી લીધો અને તેને જૂનાગઢ લાવીને કાળવા દરવાજો બંધાવ્યો.
⚔️ સિદ્ધરાજ જયસિંહ સાથે યુદ્ધ અને મૃત્યુ
સિદ્ધરાજ જયસિંહ માળવા યુદ્ધ જીતીને પાછા આવ્યા, ત્યારે તેમને આ વાતની ખબર પડતા જ તેઓ સીધા જૂનાગઢ ફરતે ઘેરો નાખવા પહોંચ્યા.
સિદ્ધરાજના જૂનાગઢ પરના આક્રમણ પાછળનું એક બીજું કારણ રાણકદેવી હતા, જેને સિદ્ધરાજ ચાહતો હતો. પણ રાણકદેવી રા’ ખેંગારને પ્રેમ કરતી હોવાથી તેમના વિવાહ રા’ ખેંગાર સાથે થયા હતા.
સિદ્ધરાજે ઉપરકોટને ઘેરી લીધા છતાં વિજય નહોતો મળતો. ત્યારે તેમણે દેશળ અને વિશળને બોલાવ્યા, જેઓ રા’ ખેંગારના ભાણેજ અને સિદ્ધરાજના ભત્રીજા થતા હતા.
દેશળ અને વિશળે વિશ્વાસઘાત કરીને ગઢમાં પ્રવેશ કર્યો અને દરવાજા ખુલ્લા મૂકી દીધા. પરિણામે, સોલંકીઓનું સૈન્ય ગઢમાં પ્રવેશી ગયું અને યુદ્ધમાં રા’ ખેંગારનું મૃત્યુ થયું (ઈ.સ. ૧૧૨૫).
💔 રાણકદેવીનું સતી થવું
યુદ્ધ પછી, રા’ ખેંગારની રાણી રાણકદેવીને સિદ્ધરાજ જયસિંહ પકડીને પાટણ લઈ જઈ રહ્યા હતા. ત્યારે વઢવાણ પાસે ભોગાવો નદી નજીક રાણકદેવીએ સતી થઈને પોતાના પ્રાણત્યાગ કર્યા હોવાનું મનાય છે.
👑 શાસનકાળની માહિતી
| ચુડાસમા રાજા | રા’ ખેંગાર દ્વિતીય |
| પૂર્વગામી | રા’ નવઘણ (દ્વિતીય) |
| અનુગામી | રા’ નવઘણ (તૃતીય) |
| જન્મ | ૧૦મી સદી આસપાસ |
| મૃત્યુ | ઈ.સ. ૧૧૨૫ (યુદ્ધમાં) |
આ લેખમાં આપેલી ઐતિહાસિક માહિતીના આધારે આ રાજા રા’ ખેંગાર દ્વિતીયની સંપૂર્ણ જીવનગાથા છે.
One Comment