નિષ્કલંક મહાદેવ (કોળિયાક): પાંડવો દ્વારા સ્થાપિત સમુદ્રમાં આવેલું શિવલિંગ.

ભારત ભૂમિ એ દેવો, ઋષિ-મુનિઓ અને ચમત્કારોની ભૂમિ છે. અહીં ડગલે ને પગલે ઈતિહાસ અને પુરાણોની કથાઓ શ્વાસ લેતી જોવા મળે છે. ગુજરાત રાજ્ય, જેને સંતો અને શૂરાઓની ભૂમિ કહેવાય છે, તે પોતાના ગર્ભમાં અનેક ધાર્મિક અને ઐતિહાસિક રહસ્યો છુપાવીને બેઠું છે. આ જ ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં, ભાવનગર જિલ્લાના દરિયાકિનારે એક એવું જ્યોતિર્લિંગ સમું તીર્થસ્થાન આવેલું છે, જેનો ઈતિહાસ સીધો મહાભારત કાળ સાથે જોડાયેલો છે. આ પવિત્ર સ્થળ એટલે “નિષ્કલંક મહાદેવ”, જે કોળિયાકના દરિયામાં બિરાજમાન છે.

આ કોઈ સામાન્ય મંદિર નથી. આ એવું શિવાલય છે જેની પૂજા સ્વયં સમુદ્રદેવ દિવસમાં બે વખત કરે છે. ભરતી વખતે આ મંદિર સંપૂર્ણપણે દરિયાના પાણીમાં ગરકાવ થઈ જાય છે અને ઓટ વખતે દરિયો માર્ગ આપે છે જેથી ભક્તો મહાદેવના દર્શન કરી શકે.

નિષ્કલંક મહાદેવ (કોળિયાક): પાંડવો દ્વારા સ્થાપિત સમુદ્રમાં આવેલું શિવલિંગ video

ચાલો, આ લેખમાં આપણે નિષ્કલંક મહાદેવના પૌરાણિક ઇતિહાસ, પાંડવો સાથેના તેના સંબંધ, ભૌગોલિક વિશેષતાઓ, ભાદરવી અમાસના મેળા અને આ સ્થળના અગાધ આધ્યાત્મિક મહત્વ વિશે વિસ્તૃત ચર્ચા કરીએ.

૧. ભૌગોલિક સ્થાન અને વિશેષતા

નિષ્કલંક મહાદેવનું મંદિર ગુજરાતના ભાવનગર શહેરથી આશરે ૨૫ થી ૨૮ કિલોમીટર દૂર પૂર્વ દિશામાં ખંભાતના અખાત (અરબી સમુદ્ર) ના કિનારે આવેલા ‘કોળિયાક’ (Koliyak) ગામમાં આવેલું છે.

આ મંદિરની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તે જમીન પર નહીં, પરંતુ મુખ્ય જમીનથી દરિયાની અંદર આશરે ૩ કિલોમીટર (૨ માઈલ) દૂર આવેલું છે. દરરોજ સમુદ્રમાં આવતી ભરતી (High Tide) અને ઓટ (Low Tide) ના કારણે આ મંદિરની સ્થિતિ બદલાતી રહે છે.

• ભરતીનો સમય: જ્યારે દરિયામાં ભરતી આવે છે, ત્યારે દરિયાના પ્રચંડ મોજાઓ શિવલિંગો અને તેની પર બનેલા ઓટલાને પોતાનામાં સમાવી લે છે. આ સમયે માત્ર મંદિર પર ફરકતી ધજા (ધ્વજ સ્તંભ) જ જોઈ શકાય છે.
• ઓટનો સમય: જ્યારે દરિયામાં ઓટ આવે છે, ત્યારે સમુદ્રના પાણી ધીમે ધીમે પાછા ફરે છે. પાણી ઓસરતાં જ દરિયાની વચ્ચે એક પગપાળા રસ્તો બને છે, અને ભક્તો ૩ કિલોમીટર ચાલીને શિવલિંગ સુધી પહોંચે છે.

પ્રકૃતિનું આ અદ્ભુત ચક્ર એવું દ્રશ્ય ઉભું કરે છે જાણે સમુદ્રદેવ પોતે શિવજીનો જળાભિષેક કરી રહ્યા હોય.

૨. પૌરાણિક ઇતિહાસ: મહાભારત અને પાંડવોની વ્યથા

નિષ્કલંક મહાદેવના અસ્તિત્વની કથા સીધી મહાભારતના કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધ સાથે જોડાયેલી છે. આ કથા પાપ, પ્રાયશ્ચિત અને ભગવાન શિવની કૃપાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધ પછીનો સમય: મહાભારતનું ૧૮ દિવસ ચાલેલું ભીષણ યુદ્ધ પૂર્ણ થયું. પાંડવોનો વિજય થયો અને કૌરવોનો નાશ થયો. પરંતુ, આ વિજય પાંડવો માટે શાંતિ લઈને નહોતો આવ્યો. યુદ્ધમાં તેમણે પોતાના જ સગા-સંબંધીઓ, ભાઈઓ (કૌરવો), ગુરુઓ (દ્રોણાચાર્ય) અને પિતામહ (ભીષ્મ) નો વધ કર્યો હતો. આ કારણે પાંડવોના માથે “ગોત્રહત્યા”, “બ્રહ્મહત્યા” અને “ગુરુહત્યા” નું મહાપાપ લાગ્યું હતું.

મોટો ભાઈ યુધિષ્ઠિર અત્યંત દુઃખી હતો. રાજપાટ મળવા છતાં તેમને શાંતિ નહોતી. પાપોના ભાર તળે દબાયેલા પાંડવો ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ પાસે ગયા અને પૂછ્યું, “હે માધવ! અમે અમારા જ સ્વજનોના લોહીથી અમારા હાથ રંગ્યા છે. આ કલંક, આ પાપમાંથી મુક્ત થવાનો કોઈ માર્ગ બતાવો.”

શ્રી કૃષ્ણનું માર્ગદર્શન: ભગવાન શ્રી કૃષ્ણએ પાંડવોની વ્યથા સમજી અને તેમને એક અનોખો ઉપાય સૂચવ્યો. શ્રી કૃષ્ણએ પાંડવોને એક કાળી ગાય અને એક કાળી ધજા આપી.

તેમણે કહ્યું, “તમે આ કાળી ગાય અને કાળી ધજા લઈને તીર્થયાત્રા પર નીકળો. ગાય તમારી આગળ ચાલશે અને તમે ધજા લઈને તેની પાછળ ચાલજો. ફરતા-ફરતા જે સ્થળે આ કાળી ગાયનો રંગ સફેદ થઈ જાય અને તમારા હાથમાં રહેલી કાળી ધજા પણ સંપૂર્ણપણે સફેદ થઈ જાય, તો સમજજો કે તે પવિત્ર ભૂમિ પર તમારા તમામ પાપ ધોવાઈ ગયા છે. તમે કલંકમુક્ત થઈ ગયા છો. તે સ્થળે તમે ભગવાન શિવની આરાધના કરજો.”

તીર્થયાત્રા અને કોળિયાકનો ચમત્કાર: શ્રી કૃષ્ણની આજ્ઞા માનીને પાંચેય પાંડવો (યુધિષ્ઠિર, ભીમ, અર્જુન, નકુલ અને સહદેવ) કાળી ગાય અને કાળી ધજા લઈને યાત્રાએ નીકળી પડ્યા. તેઓ ભારતના અનેક તીર્થસ્થળોએ ફર્યા, ઉત્તરથી લઈને દક્ષિણ અને પૂર્વથી લઈને પશ્ચિમ સુધી ભટક્યા, પરંતુ ગાય અને ધજાનો રંગ કાળો જ રહ્યો.

વર્ષોની યાત્રા બાદ, પાંડવો સૌરાષ્ટ્ર (ગુજરાત) ની ભૂમિ પર આવી પહોંચ્યા. તેઓ ખંભાતના અખાત પાસે આવેલા ભાલ પ્રદેશના આ કોળિયાક ગામના દરિયાકિનારે પહોંચ્યા. અને અહીં એક અદ્ભુત ચમત્કાર થયો!

સમુદ્ર કિનારે ચાલતા ચાલતા અચાનક જ કાળી ગાયનો રંગ બરફ જેવો સફેદ થઈ ગયો. એટલું જ નહીં, પાંડવોના હાથમાં રહેલી કાળી ધજા પણ શ્વેત (સફેદ) થઈ ગઈ. પાંડવોની આંખોમાં હર્ષના આંસુ આવી ગયા. તેઓ સમજી ગયા કે આ જ એ પવિત્ર ભૂમિ છે જ્યાં તેમના ગોત્રહત્યાના પાપ નષ્ટ થયા છે.

૩. શિવલિંગની સ્થાપના અને “નિષ્કલંક” નામકરણ

પાપોમાંથી મુક્તિ મળ્યાની ખુશીમાં પાંડવોએ તે જ સ્થળે, દરિયાની અંદર ભગવાન શિવની આરાધના કરવાનું નક્કી કર્યું.

પાંચેય ભાઈઓએ પોતપોતાની ભક્તિ અને શ્રદ્ધા અનુસાર દરિયામાં પાંચ અલગ-અલગ શિવલિંગની સ્થાપના કરી. આ શિવલિંગો આજે પણ ત્યાં મોજૂદ છે: ૧. યુધિષ્ઠિર દ્વારા સ્થાપિત શિવલિંગ ૨. ભીમ દ્વારા સ્થાપિત શિવલિંગ ૩. અર્જુન દ્વારા સ્થાપિત શિવલિંગ ૪. નકુલ દ્વારા સ્થાપિત શિવલિંગ ૫. સહદેવ દ્વારા સ્થાપિત શિવલિંગ

આ પાંચેય શિવલિંગોની સામે નંદીની મૂર્તિઓ પણ સ્થાપિત કરવામાં આવી.

નિષ્કલંક નામનો અર્થ: ગુજરાતી અને સંસ્કૃત ભાષામાં ‘કલંક’ એટલે પાપ કે દાગ. અને ‘નિષ્કલંક’ એટલે જેની પર કોઈ પાપ, કોઈ દાગ કે કોઈ કલંક ન હોય તેવું શુદ્ધ. કારણ કે આ સ્થળે પાંડવો તેમના પાપો (કલંક) માંથી મુક્ત થયા હતા, તેથી અહી સ્થાપિત મહાદેવને “નિષ્કલંક મહાદેવ” (Nishkalank Mahadev) નામ આપવામાં આવ્યું.

૪. મંદિરનું વર્તમાન સ્વરૂપ અને માળખું

જ્યારે તમે ઓટના સમયે નિષ્કલંક મહાદેવના દર્શને જાવ છો, ત્યારે તમને કોઈ વિશાળ શિખરબંધી મંદિર જોવા મળતું નથી. અહીંનું માળખું ખૂબ જ સાદું અને પ્રાકૃતિક છે.

• ચોરસ ઓટલો: દરિયાની રેતીમાં વચ્ચે એક ઊંચો ચોરસ ઓટલો (Platform) બનાવવામાં આવ્યો છે.
• પાંચ શિવલિંગ અને નંદી: આ ઓટલા પર પાંડવો દ્વારા સ્થાપિત પાંચ શિવલિંગો એક જ લાઇનમાં ખુલ્લા આકાશ નીચે બિરાજમાન છે. દરેક શિવલિંગની સામે નંદીની મૂર્તિ છે.
• ધ્વજ સ્તંભ અને ધજા: આ ઓટલા પર એક ઊંચો ધ્વજ સ્તંભ (થાંભલો) છે, જેના પર મહાદેવની ધજા ફરકતી રહે છે. આ ધજાને લઈને એક મોટી માન્યતા એ છે કે સમુદ્રમાં ગમે તેટલી મોટી ભરતી આવે, પાણી ગમે તેટલું ઊંચે જાય, પરંતુ તે ધજાને ક્યારેય ડૂબાડી શકતું નથી. ધજા હંમેશા પાણીની સપાટીથી ઉપર જ રહે છે.
• પૂજાની રીત: ભક્તો જાતે જ સમુદ્રના પાણીથી શિવલિંગને સ્નાન કરાવે છે, બિલીપત્ર, દૂધ અને ભસ્મ ચઢાવે છે. અહીં ભક્ત અને ભગવાન વચ્ચે કોઈ પુજારીનું માધ્યમ જરૂરી નથી.

૫. પ્રકૃતિનો ચમત્કાર: સમુદ્ર દ્વારા જળાભિષેક

નિષ્કલંક મહાદેવનું આકર્ષણ માત્ર ધાર્મિક જ નથી, પરંતુ પ્રકૃતિપ્રેમીઓ માટે પણ આ સ્થળ એક અજાયબી છે.

• અદ્રશ્ય થતું મંદિર: ભરતીના કલાકો દરમિયાન, જો તમે દરિયાકિનારે ઊભા હોવ, તો તમને દૂર દૂર સુધી કોઈ શિવલિંગ કે ઓટલો દેખાશે નહીં. માત્ર ઘૂઘવતો સમુદ્ર જ જોવા મળશે. આ દ્રશ્ય જોઈને કોઈ કલ્પના પણ ન કરી શકે કે દરિયાના પેટાળમાં મહાદેવ બિરાજમાન છે.
• રસ્તો બનવાની પ્રક્રિયા: ઓટ શરૂ થતાં જ ધીમે ધીમે પાણી પાછળ ખસવા લાગે છે. સૌથી પહેલા ધજા સ્પષ્ટ દેખાય છે, પછી ઓટલો દેખાય છે અને છેલ્લે શિવલિંગોના દર્શન થાય છે. દરિયો જાણે પોતાના હાથથી ભક્તો માટે કેડી (રસ્તો) બનાવતો હોય તેવો નજારો સર્જાય છે. કાદવ અને ભીની રેતી પર ખુલ્લા પગે ૩ કિલોમીટર ચાલીને જવાનો રોમાંચ અનેરો હોય છે.

સમયનું ધ્યાન રાખવું અત્યંત જરૂરી છે: અહીં દર્શન માટે જવા માટે સમયપત્રક (Tide Timings) જાણવું બહુ જ જરૂરી છે. સામાન્ય રીતે દરરોજ બે વાર ભરતી અને બે વાર ઓટ આવે છે. ભક્તો માત્ર ઓટના થોડા કલાકો (આશરે ૪ થી ૫ કલાક) દરમિયાન જ દર્શન કરી શકે છે. જો દર્શન કરતી વખતે ભરતી શરૂ થઈ જાય, તો ત્યાં હાજર સુરક્ષાકર્મીઓ ભક્તોને ઝડપથી કિનારે પાછા ફરવા સૂચના આપે છે, કારણ કે પાણીનું સ્તર ખૂબ જ ઝડપથી વધે છે.

૬. ભાદરવી અમાસનો મેળો (સૌથી મોટો ઉત્સવ)

નિષ્કલંક મહાદેવ ખાતે આમ તો બારેમાસ શ્રદ્ધાળુઓની ભીડ રહે છે, પરંતુ વર્ષમાં એક દિવસ અહીં લાખોની સંખ્યામાં માનવ મહેરામણ ઉમટી પડે છે. તે દિવસ છે શ્રાવણ માસની સમાપ્તિ અને ભાદરવા માસની શરૂઆત એટલે કે “શ્રાવણી વદ અમાસ” (જેને ગુજરાતમાં ભાદરવી અમાસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે).

ભાદરવી અમાસનું મહત્વ:

• માન્યતા અનુસાર, પાંડવોએ શ્રાવણ માસની અમાસના દિવસે જ અહીં શિવલિંગની સ્થાપના કરી હતી. તેથી આ દિવસને મહાદેવની પૂજા માટે સૌથી પવિત્ર માનવામાં આવે છે.
• આ દિવસે અહીં એક વિશાળ મેળો ભરાય છે. ગુજરાતના ખૂણે-ખૂણેથી અને અન્ય રાજ્યોમાંથી લાખો લોકો વહેલી સવારે કોળિયાકના કિનારે એકઠા થાય છે.
• જેવી દરિયામાં ઓટ આવે છે, લોકો “હર હર મહાદેવ” ના નારા સાથે દરિયામાં દોડ મૂકે છે.

ધ્વજારોહણ (ધજા ચઢાવવાની પ્રથા): આ મેળાનું સૌથી મોટું આકર્ષણ નવી ધજા ચઢાવવાનું છે. વર્ષો જૂની પરંપરા મુજબ, નિષ્કલંક મહાદેવના શિવાલય પર નવી ધજા ચઢાવવાનો પ્રથમ અધિકાર ભાવનગરના રાજવી પરિવાર (ગોહિલવાડના રાજપૂતો) નો છે. ભાદરવી અમાસના દિવસે, ભાવનગરના મહારાજા અથવા રાજપરિવારના સભ્ય દ્વારા વિશેષ પૂજા-અર્ચના કર્યા બાદ નવી ધજા ચઢાવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ જ અન્ય ભક્તો દર્શન અને પૂજા કરી શકે છે. આ પરંપરા સદીઓથી અકબંધ ચાલી આવે છે.

૭. અસ્થિ વિસર્જન અને ગંગા સમાન પવિત્રતા

હિન્દુ ધર્મમાં મૃત્યુ પછી મૃતકના અસ્થિઓ (રાખ) ને પવિત્ર નદીઓ, ખાસ કરીને ગંગા નદીમાં પધરાવવાનું મહાત્મ્ય છે. પરંતુ ગુજરાત અને સૌરાષ્ટ્રના લોકો માટે નિષ્કલંક મહાદેવનો દરિયો એ ગંગા સમાન પવિત્ર છે.

• પાપ નાશક તીર્થ: જેમ ગંગા નદીમાં સ્નાન કરવાથી પાપ ધોવાઈ જાય છે, તેમ લોકો માને છે કે નિષ્કલંક મહાદેવના ચરણોમાં અસ્થિ વિસર્જન કરવાથી મૃતકની આત્માને મોક્ષ મળે છે અને તેના તમામ પાપો બળીને ખાખ થઈ જાય છે. છેવટે, આ એ જ સ્થળ છે જ્યાં પાંડવોના ગોત્રહત્યા જેવા મહાપાપ નષ્ટ થયા હતા.
• અસ્થિ વિસર્જનની વિધિ: ભાદરવી અમાસના દિવસે અને અન્ય પવિત્ર દિવસોએ હજારો પરિવારો પોતાના સ્વજનોના અસ્થિ લઈને અહીં આવે છે. દરિયામાં સ્નાન કરી, અસ્થિઓને સમુદ્રમાં પધરાવીને આત્માની શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરે છે. એવું મનાય છે કે જે રાખ દરિયામાં પધરાવવામાં આવે છે, તે સમુદ્રમાં ભળી જાય છે અને પાણી તેને પાછું કિનારે ફેંકતું નથી.

૮. યાત્રાળુઓ માટે સૂચનો અને સાવચેતીઓ (Travel Guide)

જો તમે નિષ્કલંક મહાદેવના દર્શન કરવાનું આયોજન કરી રહ્યા છો, તો નીચેની બાબતો ધ્યાનમાં રાખવી અત્યંત આવશ્યક છે:

૧. ભરતી-ઓટનું કેલેન્ડર તપાસો: આ સૌથી મહત્વની બાબત છે. દરિયામાં કયા સમયે ઓટ છે તે જાણ્યા વિના ક્યારેય ન જવું. સામાન્ય રીતે પૂનમ અને અમાસના દિવસોમાં ભરતી-ઓટનો પ્રવાહ સૌથી વધુ હોય છે. સ્થાનિક લોકો અથવા ઇન્ટરનેટ પરથી tide timings ચોક્કસ ચકાસી લો. ૨. પગરખાંની પસંદગી: દરિયામાં ૩ કિલોમીટર ચાલવાનું હોવાથી કાદવ, રેતી અને નાના પથ્થરોનો સામનો કરવો પડે છે. ઘણા ભક્તો ઉઘાડા પગે જાય છે, પરંતુ જો તમને ફાવટ ન હોય તો એવા ચપ્પલ પહેરો જે પાણીમાં બગડે નહીં અને કાદવમાં ફસાય નહીં. ૩. વધારાના કપડાં: સમુદ્રમાં સ્નાન કરવું એ દર્શનનો મુખ્ય ભાગ છે, તેથી સાથે એક જોડી વધારાના કપડાં અને ટુવાલ અવશ્ય રાખવા. ૪. સુરક્ષાના નિયમોનું પાલન: દરિયામાં જ્યારે પોલીસ કે લાઈફગાર્ડ સિસોટી વગાડીને બહાર આવવા કહે, ત્યારે તુરંત જ દર્શન અધૂરા છોડીને પણ પાછા ફરી જવું. પાણીનું સ્તર એટલી ઝડપથી વધે છે કે વ્યક્તિને ભાગવાનો સમય નથી મળતો. દરિયા સાથે ક્યારેય રમત ન કરવી. ૫. બાળકો અને વૃદ્ધો: નાનાં બાળકો અને ચાલી ન શકતા વૃદ્ધો માટે ૩ કિલોમીટર કાદવમાં ચાલવું મુશ્કેલ બની શકે છે, તેથી તેમની વિશેષ કાળજી લેવી.

૯. કેવી રીતે પહોંચવું? (How to Reach)

કોળિયાક પહોંચવું ખૂબ જ સરળ છે, કારણ કે તે ભાવનગર શહેરથી નજીક છે.

• હવાઈ માર્ગ (By Air): સૌથી નજીકનું એરપોર્ટ ભાવનગર એરપોર્ટ છે, જે કોળિયાકથી આશરે ૨૫-૩૦ કિમી દૂર છે. અહીંથી મુંબઈ અને દિલ્હી વગેરે શહેરોની ફ્લાઇટ મળે છે. બીજું મોટું એરપોર્ટ અમદાવાદ (સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ ઈન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ) છે, જે અહીંથી આશરે ૧૯૦ કિમી દૂર છે.
• રેલવે માર્ગ (By Train): ભાવનગર ટર્મિનસ (Bhavnagar Terminus) સૌથી નજીકનું મુખ્ય રેલવે સ્ટેશન છે. તે ગુજરાત અને ભારતના મુખ્ય શહેરો (અમદાવાદ, મુંબઈ, સુરત વગેરે) સાથે સારી રીતે જોડાયેલું છે.
• સડક માર્ગ (By Road): ભાવનગરથી કોળિયાક જવા માટે પ્રાઇવેટ ટેક્સી, ઓટો રિક્ષા અથવા રાજ્ય પરિવહનની બસ (GSRTC) સરળતાથી મળી રહે છે. રસ્તો સારો હોવાથી અડધાથી પોણા કલાકમાં પહોંચી શકાય છે.

૧૦. આસપાસના અન્ય જોવાલાયક સ્થળો (Nearby Attractions)

જો તમે નિષ્કલંક મહાદેવની મુલાકાતે ગયા છો, તો ભાવનગર અને આસપાસના અન્ય પ્રખ્યાત સ્થળોની મુલાકાત પણ લઈ શકો છો:

• તખ્તેશ્વર મહાદેવ (Takhteshwar Temple): ભાવનગર શહેરની વચ્ચે એક ટેકરી પર આવેલું આ શિવ મંદિર સફેદ આરસપહાણમાંથી બનેલું છે. અહીંથી આખા ભાવનગર શહેર અને ખંભાતના અખાતનો અદ્ભુત નજારો જોવા મળે છે.
• ખોડિયાર માતાજીનું મંદિર (રાજપરા): ભાવનગરથી આશરે ૧૫ કિમી દૂર રાજપરા ગામે આવેલું આ મંદિર ગુજરાતના લાખો લોકોનું શ્રદ્ધા કેન્દ્ર છે. અહીં તાતણીયો ધરો (પાણીનો કુંડ) આવેલો છે.
• વેળાવદર કાળિયાર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન (Blackbuck National Park, Velavadar): ભાવનગરથી આશરે ૪૫ કિમી દૂર આવેલો આ નેશનલ પાર્ક દુનિયામાં કાળિયાર (Blackbuck) હરણના સંરક્ષણ માટે પ્રખ્યાત છે. પ્રકૃતિ અને વન્યજીવ પ્રેમીઓ માટે આ સ્વર્ગ સમાન છે.
• ગોપનાથ મહાદેવ (Gopnath Mahadev): આ પણ દરિયાકિનારે આવેલું એક સુંદર શિવ મંદિર છે, જે તળાજા નજીક છે. અહીં નરસિંહ મહેતાએ શિવ આરાધના કરી હતી.
• અલંગ શિપ બ્રેકિંગ યાર્ડ (Alang Ship Breaking Yard): વિશ્વનું સૌથી મોટું શિપ બ્રેકિંગ યાર્ડ, જ્યાં વિશાળ જહાજોને તોડવામાં આવે છે. (અહીં જવા માટે પૂર્વ મંજૂરી જરૂરી હોઈ શકે છે).

૧૧. ઉપસંહાર (Conclusion)

નિષ્કલંક મહાદેવનું આ તીર્થસ્થાન એ વાતની સાબિતી આપે છે કે પ્રકૃતિ અને પરમાત્મા એકબીજા સાથે વણાયેલા છે. મહાભારત કાળની કથાઓ ભલે હજારો વર્ષ જૂની હોય, પરંતુ આજે પણ કોળિયાકના દરિયામાં આવતી દરરોજની ઓટ એ પાંડવોની શ્રદ્ધા અને ભગવાન શિવની ક્ષમાશીલતાની યાદ અપાવે છે.

જીવનમાં માણસથી ક્યાંક ને ક્યાંક, કોઈ ને કોઈ ભૂલ કે પાપ થઈ જતાં હોય છે. નિષ્કલંક મહાદેવના દર્શન માત્ર ધાર્મિક પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ તે આત્માની શુદ્ધિનો અનુભવ છે. ઘૂઘવતા દરિયાની વચ્ચે, પ્રકૃતિના ખોળામાં બિરાજમાન પાંચ શિવલિંગો સમક્ષ ઊભા રહીને માણસ પોતાના અહંકાર, ભૂલો અને પાપોને સમુદ્રમાં પધરાવીને એકદમ હળવો ફૂલ બની જાય છે.

ગુજરાતના પ્રવાસે આવનાર દરેક વ્યક્તિએ, પોતાના જીવનમાં એકવાર કોળિયાકના આ “નિષ્કલંક મહાદેવ” ના અદ્ભુત ચમત્કાર અને દિવ્ય ઊર્જાનો અનુભવ ચોક્કસ કરવો જોઈએ. સમુદ્રના વહેતા જળમાં સ્નાન કરી, મહાદેવને બિલ્વપત્ર અર્પણ કરવાનો એ લ્હાવો શબ્દોમાં વર્ણવી શકાય તેવો નથી, તે માત્ર અનુભવી શકાય છે.