તહેવારો અને પરંપરાઓ

ગુજરાતની ધરતી એટલે કલા, સંસ્કૃતિ અને સાહિત્યનો ત્રિવેણી સંગમ. અહીંની લોકકલાઓમાં લોકગીતો, લોકનૃત્યો અને લોકનાટ્યોનું એક આગવું સ્થાન છે. આ બધામાં જો કોઈ એક કલા સ્વરૂપે સદીઓથી લોકમાનસ પર અમીટ છાપ છોડી હોય અને મનોરંજનની સાથે સમાજ સુધારણાનું કામ કર્યું હોય, તો તે છે “ભવાઈ”. ભવાઈ એ માત્ર નાટક નથી, પરંતુ તે ગુજરાતની અસ્મિતા અને…

પ્રસ્તાવના: લોકહૃદયનો ધબકાર સાહિત્ય એ સમાજનું દર્પણ છે, પરંતુ લોકસાહિત્ય એ સમાજનો આત્મા છે. જ્યારે કોઈ પ્રજા પોતાના સુખ, દુઃખ, આશા, આકાંક્ષા, વીરતા અને વિરહને શબ્દોમાં વણી લે છે, ત્યારે લોકગીતનો જન્મ થાય છે. અને જ્યારે એક જનની પોતાના બાળકના ભવિષ્યના સપનાઓને સ્વરમાં ઢાળીને તેને નિદ્રાધીન કરે છે, ત્યારે હાલરડાં સર્જાય છે. ગુજરાતી સાહિત્યમાં, અને…

ડાંગી નૃત્ય: પ્રકૃતિના ખોળે ધબકતી આદિવાસી સંસ્કૃતિ અને શિગમો (હોળી)નો રંગોત્સવ ગુજરાતની ભાતીગળ સંસ્કૃતિમાં લોકનૃત્યોનું સ્થાન અનેરું છે, પરંતુ જ્યારે વાત ‘ડાંગ’ પ્રદેશની આવે છે, ત્યારે ત્યાંના નૃત્યમાં કેવળ મનોરંજન નહીં, પણ સદીઓ પુરાણી પરંપરા, પ્રકૃતિ પ્રેમ અને સામૂહિક જીવનનો ધબકાર સંભળાય છે. સહ્યાદ્રિની ગિરિમાળાઓમાં વસેલો ડાંગ જિલ્લો એટલે પ્રકૃતિનું પિયર અને આદિવાસી સંસ્કૃતિનું હૃદય….

પ્રસ્તાવના વિશ્વના નકશા પર ગુજરાતની ઓળખ એટલે ઉદ્યોગ સાહસિકતા, વ્યાપાર કોઠાસૂઝ અને ત્રીજું સૌથી મહત્વનું પાસું એટલે ‘ગરબા’. જ્યારે આસો માસના આકાશમાં શરદ પૂનમની ચાંદની ખીલવાની તૈયારી હોય, ત્યારે ગુજરાતની ધરતી પર જે લોક ઉત્સવનો થનગનાટ જોવા મળે છે, તે વિશ્વના અન્ય કોઈ પણ ખૂણે જોવા મળતો નથી. નવરાત્રિ એ માત્ર નવ રાતનો સમૂહ નથી,…

તરણેતરનો મેળો: રંગબેરંગી છત્રીઓ અને લોકજીવનનું ધબકતું પ્રતીક ગુજરાત એટલે ઉત્સવો અને મેળાઓની ભૂમિ. અહીંના લોકજીવનમાં ધબકતો ઉત્સાહ, રંગોનું વૈવિધ્ય અને પરંપરાઓની સુગંધ જો ક્યાંય સૌથી વધુ પ્રખર રીતે જોવા મળતી હોય, તો તે છે “તરણેતરનો મેળો”. સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના થાનગઢ નજીક ભરાતો આ મેળો માત્ર એક મેળો નથી, પરંતુ ગુજરાતની ભાતીગળ સંસ્કૃતિ, કલા, શૌર્ય અને…

અમદાવાદની પોળ સંસ્કૃતિ: યુનેસ્કો હેરિટેજ સિટીની વિશિષ્ટ જીવનશૈલી અમદાવાદ, જે આજે એક ગતિશીલ મેટ્રો સિટી છે, તેની સાચી આત્મા તેના જૂના શહેરમાં ધબકે છે. વર્ષ ૨૦૧૭માં યુનેસ્કો (UNESCO) દ્વારા અમદાવાદને ભારતનું પ્રથમ ‘વર્લ્ડ હેરિટેજ સિટી’ જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું. આ બહુમાન મળવા પાછળનું સૌથી મોટું કારણ છે – અમદાવાદની પોળ સંસ્કૃતિ. પોળ એટલે માત્ર સાંકડી…

ગુજરાતી ભોજનનો ઇતિહાસ: પ્રાદેશિક ખોરાકની વિવિધતા (સૌરાષ્ટ્રનું કાઠિયાવાડી/ સુરતનું ઉંધિયું/ કચ્છનું ડબલ રોટલો) અને તેનું ઉત્ક્રાંતિ. ગુજરાત, ભારતનું એક એવું રાજ્ય જે માત્ર પોતાના સમૃદ્ધ વેપાર અને સંસ્કૃતિ માટે જ નહીં, પરંતુ તેના અદ્ભુત અને વૈવિધ્યસભર ભોજન માટે પણ વિશ્વભરમાં જાણીતું છે. ગુજરાતી ભોજન માત્ર સ્વાદિષ્ટ જ નથી, પણ તે સંતુલન, પોષણ અને પ્રાદેશિક ભૂગોળનું…