ગુજરાતનો ઇતિહાસ

ભારત ભૂમિ એ દેવો, ઋષિ-મુનિઓ અને ચમત્કારોની ભૂમિ છે. અહીં ડગલે ને પગલે ઈતિહાસ અને પુરાણોની કથાઓ શ્વાસ લેતી જોવા મળે છે. ગુજરાત રાજ્ય, જેને સંતો અને શૂરાઓની ભૂમિ કહેવાય છે, તે પોતાના ગર્ભમાં અનેક ધાર્મિક અને ઐતિહાસિક રહસ્યો છુપાવીને બેઠું છે. આ જ ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં, ભાવનગર જિલ્લાના દરિયાકિનારે એક એવું જ્યોતિર્લિંગ સમું તીર્થસ્થાન…

ભારતની પશ્ચિમી સરહદે આવેલ ગુજરાત રાજ્યનો કચ્છ જિલ્લો તેની અદભૂત ભૌગોલિક વિવિધતા, રણપ્રદેશ, સમૃદ્ધ સંસ્કૃતિ અને પ્રાચીન ઇતિહાસ માટે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. આ જ કચ્છના છેવાડે, જ્યાં વિશાળ અરબી સમુદ્ર ભારતની ભૂમિને સ્પર્શે છે, ત્યાં બે અત્યંત પવિત્ર અને ઐતિહાસિક તીર્થસ્થાનો આવેલા છે: નારાયણ સરોવર અને કોટેશ્વર. આ બંને સ્થાનો માત્ર ધાર્મિક જ નહીં, પરંતુ…

ગુજરાતની પાવન ધરતી, અને તેમાંય ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્રનો પ્રદેશ, એ સંતો, મહંતો અને શૂરાઓની ભૂમિ તરીકે ઓળખાય છે. આ જ સૌરાષ્ટ્રની ધરતી પર ભાવનગર જિલ્લાના મહુવા તાલુકામાં આવેલું એક નાનકડું ગામ એટલે બગદાણા. આજે આ ગામ માત્ર એક ભૌગોલિક સ્થાન નથી રહ્યું, પરંતુ લાખો શ્રદ્ધાળુઓ માટે આસ્થા, સેવા અને શાંતિનું પરમ તીર્થધામ બની ગયું છે….

ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં રાજકોટ નજીક આવેલું એક નાનકડું ગામ ‘વિરપુર’ આજે માત્ર ગુજરાત કે ભારત પૂરતું સીમિત નથી, પરંતુ વિશ્વભરના શ્રદ્ધાળુઓ માટે આસ્થા, સેવા અને સમર્પણનું મહાતીર્થ બની ગયું છે. વિરપુરનું નામ પડતા જ આંખો સમક્ષ હાથમાં લાકડી, માથે પાઘડી અને ચહેરા પર અસીમ કરુણા ધરાવતા એક સંતની છબી ઉપસી આવે છે – સંત શિરોમણી…

ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં બોટાદ જિલ્લામાં ઘેલા નદીના કાંઠે આવેલું ગઢડા (જેને ગઢપુર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય માટે માત્ર એક તીર્થસ્થાન નથી, પરંતુ તે સંપ્રદાયનું હૃદય અને રાજધાની મનાય છે. ભગવાન સ્વામિનારાયણ (સહજાનંદ સ્વામી) એ પોતાના જીવનનાં સૌથી વધુ વર્ષો (લગભગ ૨૭ વર્ષ) આ પવિત્ર ભૂમિ પર વિતાવ્યા હતા. ગઢડાનું શ્રી ગોપીનાથજી દેવ…

ગુજરાતના બનાસકાંઠા જિલ્લામાં, અરવલ્લીની ગિરિમાળાઓમાં આવેલું આરાસુરનું અંબાજી મંદિર લાખો શ્રદ્ધાળુઓ માટે આસ્થાનું પરમ કેન્દ્ર છે. હિન્દુ ધર્મના ૫૧ શક્તિપીઠોમાં અંબાજીનું સ્થાન અત્યંત મોખરે છે. આ મંદિરની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે અહીં માતાજીની કોઈ મૂર્તિની પૂજા થતી નથી, પરંતુ શુદ્ધ યંત્રની—**”શ્રી વિસાયંત્ર”**ની પૂજા થાય છે. ગબ્બર પર્વત, પવિત્ર ગોખ અને વિસાયંત્રનો ઇતિહાસ રહસ્ય,…

૧. રણછોડરાય: નામનો મહિમા અને ઇતિહાસ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના અનેક નામો છે – કાનજી, માધવ, કેશવ, ગોપાલ. પરંતુ ‘રણછોડ’ નામ પાછળ એક વિશિષ્ટ ઐતિહાસિક ઘટના છે. મથુરા પર જ્યારે જરાસંધે વારંવાર આક્રમણ કર્યા, ત્યારે પ્રજાને યુદ્ધના વિનાશથી બચાવવા માટે ભગવાને મથુરા છોડીને સૌરાષ્ટ્રના સાગરકાંઠે ‘દ્વારકા’ નગરી વસાવી. યુદ્ધના મેદાનમાંથી પાછા હટી જવાને કારણે (રણ છોડવાને કારણે)…