ગુજરાતનો ઇતિહાસ

પ્રસ્તાવના વિશ્વના નકશા પર ગુજરાતની ઓળખ એટલે ઉદ્યોગ સાહસિકતા, વ્યાપાર કોઠાસૂઝ અને ત્રીજું સૌથી મહત્વનું પાસું એટલે ‘ગરબા’. જ્યારે આસો માસના આકાશમાં શરદ પૂનમની ચાંદની ખીલવાની તૈયારી હોય, ત્યારે ગુજરાતની ધરતી પર જે લોક ઉત્સવનો થનગનાટ જોવા મળે છે, તે વિશ્વના અન્ય કોઈ પણ ખૂણે જોવા મળતો નથી. નવરાત્રિ એ માત્ર નવ રાતનો સમૂહ નથી,…

રોગન આર્ટ: કચ્છની લુપ્ત થતી અનોખી ચિત્રકલા – એક અમૂલ્ય વારસો ભારતની સાંસ્કૃતિક વિવિધતામાં ગુજરાતનું સ્થાન મોખરે છે, અને ગુજરાતમાં પણ કચ્છ પ્રદેશની કલા અને સંસ્કૃતિનો કોઈ જોટો જડે તેમ નથી. કચ્છના સફેદ રણમાં અનેક રંગો પથરાયેલા છે, જે અહીંની લોકકલા, પહેરવેશ અને ભરતકામમાં જોવા મળે છે. પરંતુ, આ બધાની વચ્ચે એક એવી કળા છે…

તરણેતરનો મેળો: રંગબેરંગી છત્રીઓ અને લોકજીવનનું ધબકતું પ્રતીક ગુજરાત એટલે ઉત્સવો અને મેળાઓની ભૂમિ. અહીંના લોકજીવનમાં ધબકતો ઉત્સાહ, રંગોનું વૈવિધ્ય અને પરંપરાઓની સુગંધ જો ક્યાંય સૌથી વધુ પ્રખર રીતે જોવા મળતી હોય, તો તે છે “તરણેતરનો મેળો”. સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના થાનગઢ નજીક ભરાતો આ મેળો માત્ર એક મેળો નથી, પરંતુ ગુજરાતની ભાતીગળ સંસ્કૃતિ, કલા, શૌર્ય અને…

પાટણના પટોળા: ‘પડી પટોળે ભાત…’ – એક અમર વારસાની ગૌરવગાથા ગુજરાતની ધરતી કલા અને સંસ્કૃતિની સુગંધથી મહેકતી રહી છે. આ ધરતી પર અનેક કલાઓ જન્મી, વિકસી અને કાળક્રમે લુપ્ત પણ થઈ ગઈ, પરંતુ ઉત્તર ગુજરાતના ઐતિહાસિક શહેર પાટણમાં સાચવેલી એક કલા સદીઓ પછી પણ અડીખમ ઉભી છે. તે છે – પાટણના પટોળા. ગુજરાતી સાહિત્યમાં અને…

ગિરનારનો શિલાલેખ એ ભારતનો એક અત્યંત અમૂલ્ય ઐતિહાસિક વારસો છે. જૂનાગઢ પાસે ગિરનારની તળેટીમાં આવેલો આ શિલાલેખ માત્ર એક પથ્થર નથી, પરંતુ ભારતના સુવર્ણ ઇતિહાસના ત્રણ મહાન રાજવંશો—મૌર્ય વંશ, ક્ષત્રપ વંશ અને ગુપ્ત વંશ—ની ગાથા કહેતું જીવંત દસ્તાવેજ છે. ગિરનારના શિલાલેખ: અશોક, રુદ્રદામા અને સ્કંદગુપ્તના લેખ Video આ લેખમાં આપણે સમ્રાટ અશોક, મહાક્ષત્રપ રુદ્રદામા અને…

અમદાવાદ, ભારતનું પ્રથમ ‘વર્લ્ડ હેરિટેજ સિટી’, તેના ગર્ભમાં અનેક ઐતિહાસિક ઈમારતો, પોળો અને દરવાજાઓને સાચવીને બેઠું છે. પરંતુ કાલુપુર રેલ્વે સ્ટેશનની સામે આવેલી સદી બશીર મસ્જિદના “ઝૂલતા મિનારા” માત્ર એક ઐતિહાસિક ઈમારત નથી; તે મધ્યકાલીન ઈજનેરી વિદ્યા (Engineering) અને ભૌતિકશાસ્ત્ર (Physics) નો એક એવો અદભુત નમૂનો છે, જે આધુનિક વિજ્ઞાન માટે પણ એક કોયડો બની…

સાત કમાન: ચાંપાનેરનું વિશિષ્ટ સ્થાપત્ય અને ઇતિહાસનો એક અડીખમ સાક્ષી ગુજરાતની ધરતી પર ઇતિહાસના અનેક સ્તરો ધરબાયેલા છે. અહીં દરેક પથ્થર એક વાર્તા કહે છે અને દરેક ખંડેર એક ભવ્ય ભૂતકાળની સાક્ષી પૂરે છે. વડોદરાથી થોડે દૂર આવેલું અને યુનેસ્કો (UNESCO) વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટમાં સ્થાન પામેલું ચાંપાનેર-પાવાગઢ પુરાતત્વીય ઉદ્યાન આવું જ એક ઐતિહાસિક રત્ન છે….

ગુજરાતનો જ્ઞાન વારસો: એન્ડ્રુઝ લાઈબ્રેરી (સુરત) અને ફોર્બ્સ ગુજરાતી સભાનો ઈતિહાસ ગુજરાતનો જ્ઞાન વારસો પુસ્તકાલયો માત્ર ઈંટો અને ચૂનાથી બનેલી ઇમારતો નથી, પરંતુ તે જે-તે સમયના સમાજની બૌદ્ધિક ચેતના, ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિના ધબકતા હૃદય સમાન છે. ગુજરાતનો ઈતિહાસ વેપાર અને વાણિજ્યની સાથે સાથે સાહિત્ય અને જ્ઞાનની ઉપાસનાનો પણ રહ્યો છે. ૧૯મી સદીમાં જ્યારે ભારતમાં નવજાગૃતિ…

સૌરાષ્ટ્રની આન, બાન અને શાન ગણાતું ગીરનું જંગલ માત્ર એશિયાઈ સિંહોનું નિવાસસ્થાન નથી, પરંતુ તે અતિ પ્રાચીન સંસ્કૃતિ, રહસ્યમય ગુફાઓ અને પરમ શ્રદ્ધાના કેન્દ્રોનો ખજાનો છે. ગીરના હૃદય સમાન ગીચ જંગલોમાં બે એવા ધાર્મિક સ્થળો આવેલા છે, જેનો ઇતિહાસ મહાભારત કાળ અને ઋષિ-મુનિઓના તપ સાથે જોડાયેલો છે: કનકાઈ માતાજી અને બાણેજ (બાણગંગા). અહીં ગીરના ગઢ:…