ગુજરાતના કિલ્લા અને મંદિરો

અમદાવાદ, ભારતનું પ્રથમ ‘વર્લ્ડ હેરિટેજ સિટી’, તેના ગર્ભમાં અનેક ઐતિહાસિક ઈમારતો, પોળો અને દરવાજાઓને સાચવીને બેઠું છે. પરંતુ કાલુપુર રેલ્વે સ્ટેશનની સામે આવેલી સદી બશીર મસ્જિદના “ઝૂલતા મિનારા” માત્ર એક ઐતિહાસિક ઈમારત નથી; તે મધ્યકાલીન ઈજનેરી વિદ્યા (Engineering) અને ભૌતિકશાસ્ત્ર (Physics) નો એક એવો અદભુત નમૂનો છે, જે આધુનિક વિજ્ઞાન માટે પણ એક કોયડો બની…

સાત કમાન: ચાંપાનેરનું વિશિષ્ટ સ્થાપત્ય અને ઇતિહાસનો એક અડીખમ સાક્ષી ગુજરાતની ધરતી પર ઇતિહાસના અનેક સ્તરો ધરબાયેલા છે. અહીં દરેક પથ્થર એક વાર્તા કહે છે અને દરેક ખંડેર એક ભવ્ય ભૂતકાળની સાક્ષી પૂરે છે. વડોદરાથી થોડે દૂર આવેલું અને યુનેસ્કો (UNESCO) વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટમાં સ્થાન પામેલું ચાંપાનેર-પાવાગઢ પુરાતત્વીય ઉદ્યાન આવું જ એક ઐતિહાસિક રત્ન છે….

ગુજરાતના ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલું પાલીતાણા એ માત્ર એક શહેર નથી, પરંતુ જૈન ધર્મના અનુયાયીઓ માટે પૃથ્વી પરનું સૌથી પવિત્ર તીર્થધામ માનવામાં આવે છે. શેત્રુંજય પર્વતની ટોચ પર બિરાજમાન ૮૬૩ મંદિરોનો આ સમૂહ સ્થાપત્યકલા, શ્રદ્ધા અને ભક્તિનો એક એવો સંગમ છે જે સમગ્ર વિશ્વમાં અજોડ છે. પાલીતાણા દુનિયાનું એકમાત્ર એવું શહેર છે જ્યાં પર્વતની ઉપર આટલી…

ગુજરાતના જૂનાગઢ શહેરમાં ગિરનારની તળેટીમાં આવેલો ઉપરીકોટનો કિલ્લો એ ભારતના સૌથી પ્રાચીન અને મજબૂત કિલ્લાઓમાંનો એક છે. ૨૩૦૦ વર્ષથી પણ વધુ જૂનો ઇતિહાસ ધરાવતો આ કિલ્લો અનેક ચડતી-પડતી, યુદ્ધો અને સાંસ્કૃતિક પરિવર્તનોનો સાક્ષી રહ્યો છે. અહીં માત્ર શૌર્યની ગાથાઓ જ નથી, પરંતુ પથ્થરોમાં કંડારેલી બૌદ્ધ ગુફાઓ અને અદભૂત જળ વ્યવસ્થા પણ છે. ઉપરીકોટનો કિલ્લો: જૂનાગઢના…

પ્રભાસ પાટણ: ચંદ્રવંશ અને સોમનાથ મંદિરના સાત વખત થયેલા જીર્ણોદ્ધારની ગાથા. ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્રના સાગરકાંઠે આવેલું પ્રભાસપાટણ એ માત્ર એક સ્થળ નથી, પણ ભારતની અસ્મિતા, સંસ્કૃતિ અને અતૂટ શ્રદ્ધાનું કેન્દ્ર છે. અહીં બિરાજમાન ‘સોમનાથ મહાદેવ’ બાર જ્યોતિર્લિંગોમાં પ્રથમ છે. સોમનાથ મંદિરનો ઇતિહાસ એ ઉત્થાન અને પતનની નહીં, પણ વિનાશ સામે સર્જનના વિજયની અદભૂત ગાથા છે. અહીં…

ચાંપાનેર-પાવાગઢ: વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટનો ઇતિહાસ અને મહમદ બેગડાનું સ્થાપત્ય. ગુજરાતના પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલું ચાંપાનેર-પાવાગઢ એ ઇતિહાસ, આધ્યાત્મિકતા અને સ્થાપત્ય કલાનો અદભૂત સંગમ છે. વર્ષ ૨૦૦૪માં યુનેસ્કો (UNESCO) દ્વારા તેને વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું. આ સ્થળ માત્ર તેની કુદરતી સુંદરતા માટે જ નહીં, પણ મુસ્લિમ અને હિન્દુ સ્થાપત્ય શૈલીના મિશ્રણ માટે વિશ્વભરમાં જાણીતું…

શામળાજીનો ઇતિહાસ: મેશ્વો નદીના કિનારે આવેલું પ્રાચીન સ્થાપત્ય અને મૂર્તિકલા. ગુજરાતના અરવલ્લી જિલ્લામાં મેશ્વો નદીના કિનારે આવેલું શામળાજી એ માત્ર એક ધાર્મિક સ્થળ નથી, પરંતુ તે ભારતીય સ્થાપત્યકલા, પુરાતત્વ અને સંસ્કૃતિનો એક અમૂલ્ય ખજાનો છે. “ગદાધર ક્ષેત્ર” તરીકે ઓળખાતું આ સ્થાન તેના પ્રાચીન મંદિર, અદભૂત મૂર્તિકલા અને કુદરતી સૌંદર્ય માટે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. અહીં શામળાજીનો…

🗿 ગુજરાતના અદ્‌ભુત વાવ-સ્થાપત્યો: જળ-સંસ્કૃતિના જીવંત પ્રમાણ ગુજરાત, એક એવો પ્રદેશ જ્યાં વર્ષોથી પાણીનું સંરક્ષણ અને સંગ્રહ જીવનનો અભિન્ન ભાગ રહ્યો છે. આ શુષ્ક અને અર્ધ-શુષ્ક પ્રદેશની સંસ્કૃતિમાં ‘જળ એ જ જીવન’ની ભાવનાને સાકાર કરતાં સ્થાપત્યો એટલે વાવ (Stepwell). વાવ માત્ર પીવાના પાણીનો સ્ત્રોત નહોતી, પરંતુ તે સમાજ માટે ધાર્મિક આશ્રયસ્થાન, ઉનાળામાં શીતળતા આપતું વિસામાનું…