રાવ રણમલનો ઇતિહાસ

“અમે ઈડરિયો ગઢ જીત્યા રે, આનંદ ભયો…” ગુજરાતના લોકજીવનમાં અને ગરબામાં ગવાતી આ પંક્તિઓ સાંભળતા જ મનમાં એક અજેય અને ભવ્ય કિલ્લાનું ચિત્ર ઊભું થાય છે. ગુજરાતના સાબરકાંઠા જિલ્લામાં અરવલ્લીની ગિરિમાળાઓ વચ્ચે અડીખમ ઊભેલો ‘ઈડરિયો ગઢ’ માત્ર પથ્થરોનો ઢગલો નથી, પરંતુ તે ગુજરાતના શૌર્ય, ઇતિહાસ, સંસ્કૃતિ અને લોકવાયકાઓનો જીવંત દસ્તાવેજ છે. નીચે ઈડર રાજ્ય અને…